|
ناصر محتشمی
جنوری 2004
لندن
دو رژناین روچ کہ نیمروچءَ ایر نشت اَنت
سھبءِ سارتیں سمین گوں لیمبو و پرتقالانی وشین بوّآں وسربازءِ کورءِ تچوکیں آپءِ ژامب ژامبا، میتگ را گداری زیدے بخشاتگ اَت ـ چہ دگہ نیمگے روچ میار کنوکیں کاڑےءِ وڑا پہ کھیب چہ کوھانی کنکا وتی گردن گریہ کشان اَت ـ کروس و باگی بلبل و سگ و دلوتانی توار و شوانگءِ ھے ھے طبیعتءَ را وتی واھند کرتگ اَت ـ جنینان و گلین کاڑاں رمب رمب گوں گل و کندگ دیم پہ شاہ پریءِ لوگا روان اِتنت ـ
شاہ پریءِ کستریں گھار، ماہ پری گوں کندک و بچکندگ مھمانانا وش آتک کت و آیانا چاہ و چلیم پیش کت ـ مھمانان یک پہ یک شاہ پریءِ کرا شت اَنت و آیی و آییءِ ننکا را مبارک اِش گشت و پدا گوں ھلوا و شیرینیءِ ورگا دلگوش بوت اَنت ـ
اے دیوانءَ سلمہ ھم نشتگ اَت و سلمہ باز گپ رپی و کلپ و شیتانی جنکے اَت ـ پہ کلپی ماہ پریءَ جستی کت: باریں زھگءِ نام گچین بوتگ؟ آیی گوں بچکندگ پسہ دات: ھو سلمہ جان، ننکءِ پتا گچین کرتگ، بالاچ اِنت ـ سلمہ گوں اصلی بلوچی نامءِ اِشکنگا تنزیں بچکندے جت و پدا موچی کت و جھلانکیں ھیالےءِ تھا شت و دمانےءِ پد گشتی: اپسوز! دگنیا ماہءِ سرا شتگ و ما اَنگت بالاچ و حمل و جیندءِ نامانی پدا کپتگ اِن! بیست و یکمی کرنا اَنگت بلوچ راج وتی زھگانی نامانا بالاچ، حمل و ھانی و شاری و درّین کن اَنت، اے چونین نادراھی ئے کہ مئے سرا کپتگ!؟ من دوازدہ کلاس درس ونت و یک برے اے ڈولین نام کتابانی تھا نہ دیست! زھگانی نام کوروش، داریوش، منوچھر، عبدلصمد، ناھید، شکیلا،مھین و مھسا گچین کنگ ببیت!
سلمہ شھری و وانندہ ایں جنکے اَت ـ آیی راست گشت، چہ ھپت سالگیءَ کہ مدرسہءَ شتگ تا ھما روچی کہ دیپلمی گپتگ، ایرانی کتابانی تھا بلوچی نام آییءِ چماں نہ کپتگ ـ پارسی دود و ربیدگانی تھا ھنچو ماں گیشتگ کہ پہ آیی شرمی گپے کہ یک بلوچءِ وتی زھگے ناما درّین یا دیدگ بہ کنت ـ آییءِ ھیالا ھر بلوچے کہ وتی زھگءِ ناما داریوش یا شھلا کت بزاں آ ٹوھین و شھری مردمے بیت و گؤں اے نامانی زورگا دیمروی کنت!!!
شاہ پریءِ چک چار سالگ اَت کہ آییءِ کسترین گھار، ماہ پری چلگ بوت و جنکے یارتی و زھگءِ نامی ھانی کت ـ "شموشگ مہ بیت، ماں لھتے لوگاں اگر اولی چک بچکے بوت گڈا الّم ھلوا و شیرینی بھر بیت و تن تنا لھتے مات و پتاں، ھلکے وش توارین جنینانا لوٹ دینت و سے شپ و سے روچ ششگانی یا کہ چوگان جن اَنت ـ بلے اگر ننک جنکے ببیت بزاں ھنچو دلا کاراَنت کہ آ لوگا شوم و شانزدھے پیداگ بوتگ!
شاہ پری و ماہ پریءِ لوگ یک جاہ اَنت ـ دو دوستین گھارے وڑا دوست و دوستناکیں زندے گوازینگا اَنت و آیانی کسانین چکاں ھم رستگ اَنت ـ بالاچءَ ھشت سال اِنت و ھانیءَ چار ـ گوں یک و دگرا لیب و گؤازی کن اَنت و دویں گھارانی لوگ چہ اے دویں دوستناکین گونڈوانی کندگ و لیب و مھراں سریچ اِنت ـ بالاچ گوں بوریں مود و نیلیں چمان و ھانی گوں سیاہ و آسکی چمان میتگءِ مرد و جنانی دلانی تھا جاگاہ کرتگ و بازیں کسے چہ اے کودکانی ڈولداریءَ حسد وارت و اِشانی ڈیل و دروشما پہ وتی آیوکیں چکان واھگ کن اَنت ـ
ھشت و چار سالگیءَ ھانی و بالاچ وستار و جشتار بوت اَنت!
ماہ و روچ پہ اشتاپی گوست اَنت ھانی رُست و آروسی بوت ـ بالچ وتی درس ونت و دیپلم در برت و سربازی ھم جت و گوازینت ـ اے دویں تروزتکانی آروسءِ چن و لانچ بوت ـ بالاچ و ھانی یک و دگرا باز دوست داشت، بلے ناں پہ جنی و مردی ـ ھانی باز برا گوں وتی مات و پیریں بلیءَ گشت، منا گوں بالاچ آروس مہ کن اِت ـ بالاچ منا دوست اِنت بلے من آییءِ جن بوت نہ بان ـ بلے اپسوز کہ ھانی شموشتگ اَت کہ آیی یک بلوچے لوگا پیداگ بوتگ و کئے اے ھکا آییءَ داتگ کہ پہ وت مرد گچین بہ کنت!؟ پہ راستی ھانی سرپد نہ اَت کہ منا زندگیءِ گچین کنگے ھک نیست اِنت، بلے وانگا آییءِ چم رژنا کرتگ اِتنت کہ وتی اِنسانی بُنکی ھکیکتیں ھک و اوبالانی لوٹ اوک ببیت ـ
باز کم پیش کیت کہ بلوچءِ جنک تن تنا بچک چہ وتی مات و پتانی ھبرءَ دگر بہ کن اَنت، بلے ھانیءَ اے گستاھی کت و باز جھدی کت کہ اے نلوٹتگیں زند آییءِ چکا دیگ مہ بیت ـ بلے آییءِ سست و جنکی لوٹا چوشیں توارے نیست اَت کہ کسے گوشا بکپیت و آسرا گوں بالاچ اِش نکاہ کت ـ
چہ بالاچ و ھانیءِ آروسا دو سال گوستگ اَت کہ بالاچی اَناگتیں مرکءِ ھال میتگا شنگ بوت ـ گوں اے ھالءِ اِشکنگا سیاد و در آمد آسی بوت اَنت ـ ھاس ھما کساں کہ اچ بالاچی پاکی و جوانیءَ سرپد اِتنت ـ ھر کس چہ و تا جست کت کے اے دُرّیں ورناءِ کُشوک کئے بوت کنت!؟ بلے ھچ کسا اے پسہ نہ رس اِت، ابید چہ جنک و بچکءِ مات و پتاں و پیریں بلیءَ!
رند چہ پھرہ"ایرانشھر "ءِ دکترءِ چارگ و گزارشءَ، ھانی وتی مات و بلوکءِ دیما زبانا بوجیت و بالاچی کُشگا منیّت و کسہءَ اے ڈول بیان کنت:
دوشی کہ بالاچ چہ پھرہ آتک، من وتی نپادءِ سرا دراج کش اِتگ اَت و نوک دل اوں اومراں شتگ اَت ـ گوں بالاچی ماشینءِ توارا گڑاِتان ـ بالاچءَ وتی ماشین بند کت و آتک منی کشا وپت ابید چہ اِش کہ منا آگاہ بہ کنت ـ من دلمانگ اِتان کہ منا آگاہ بکنت و شام و روتے بلوٹیت ـ بلے بالاچ ھنچؤ کہ وپت اچ ژندیءَ گران واب بوت ـ من چہ پیشا چہ اے زندگیءَ سیرتاں ـ پہ بالاچءِ کُشگا چنت وھد پیش تپرے من وتی کؤٹیءَ تیار کتگ اَت ـ وھدیکہ دلجم بوتاں کہ واب اِں، تپر اوں زرت و آییءِ سرا ایر آورت ـ بالاچ وابیں جاہءَ مُرت و اِچ سد رگا یک رگے ھم نجتی ـ منی پُچ و لھیپ چہ ھونان میس اِتنت ـ پچان اوں بدل کت و پدا گوں ترس و ھژم آییءِ کشا وپتاں، تا سحرانی وھدا شما منا توار جت ـ من پاد آتکاں و دروازگ اوں پچ کت و کوکارا لگ اِتاں کہ بیااِت بالاچ اِش کشتگ ـ
ھانی بالاچءَ کشت و آسے سوچوکیں وتیگ و آییءِ مات و پتانی جبینا بُن دات ـ ھاس شاہ پری و آییءِ مرد کہ آیانی فرشتہ گونگیں بچ بے میار کشگ بوت ـ
درستیں سیاد و کوم و درآمد پہ اے ورناءِ مرکا بے کچ و کساس آسی و سوگی و سیاہ پوش بوت اَنت ـ
شاہ پری گنوک و شیھانُکانی "شیہ مرید و ھانی" وڑا بالاچ بالاچ گشت و ھنچو وتی سر و دیماں چپانٹ و شھمات جت و دل پہ ڈگارا مشت و تست و بے ھوش بوت کہ ھر گندوکےءِ دل پٹ اِت ـ پدا آپ و کلوہ بوت و بوداِش آرت، نشت و توارے جت: بالاچ پادا، پادا بالاچ و پدا وتارا بالاچی سینگءِ سرا دورے دات و ھمودا بے ھوش بوت کپت ـ
چنت ماہ کہ گوست شاہ پریءَ وتی گھار ڈاہ دات و گشتی:
وتی جنکا بکش اگر نہ تئے بچا بدلی کش اِں ـ ماہ پری چہ اے ترسءَ کہ منی بچءِ کش اَنت، وتی گھارا پَسہ ای دات: منی جند اے کارا کت نہ کنان، بلے اِژ من شمارا رکست اِنت، بیااِت ھانیءَ وتی بچءِ مٹ بکن اِت و بکش اِت!
روچا وتی تلاھیں دیم گوں زرد و گمناکیں پردہ اے چیر دیاں کت ـ لُنج و بیمناکیں شپءَ گشاد و اِشتاپی وتی سیاہ و تھاریں گدان جت و آییءِ تھا نشت و چہ آ رَستر "درندہ" وڑیں مات و پتانی جنایتءَ لَجءِ تھا گرک آپ بوت ـ روچ کہ نشت و میتگ و بازار اَنسرت اَنت، شاہ پری گوں وتی اے دگہ بچا عزرائیلءِ تیزیں کارچ اِش زرت و ھما لوگءِ نیمگا رھادگ گپت اَنت کہ بے بھتیں ھانی آییءِ تھا پناہ آورتگ اَت و بے اُمیتیں زندگیءِ گڈی دمانانی ودارا کنگااَت ـ
وھدیکہ شاہ پری و آییءِ بچ کوٹیءَ پُتراَنت و دروازگا شپ بند کن اَنت، ھانی قرآنءَ وانگا بیت و بلے چہ پیشءَ الّم بیت کہ منی تُرو منا کشیت ـ ھانی کہ آیانءَ گندیت چہ مرکءِ ترسا چست بیت و گوں ھکیریں چماں آیانا چاریت و ھیکر ھکیر جست کنت:
منی کشگا آتکگ اِت؟
شاہ پری گؤں ترندین و بدیں گالاں درّاینیت:
ھو، آتکگان کہ ترا ھم بالاچءِ وڑا کبرستانءَ راہ بدیان!
ھانی پدا گشیت:
گڈا بل اِت کہ نماز وانان!
جی ھو! وھدے کہ اِنسان بے واک بیت و ھچ کمک و پناھے زمینءِ سرا پہ وت نگندیت گڈا وتی آھری کوششءَ کنت و دستانا پہ آزمانا شھاریت و فضاءِ تھا چہ یک اللہ نامین ھیالی واکے کمک و پناہ لؤٹیت ـ بلے اپسوز و ھزار اَرماں کہ آ فضایی واکءِ چم و گوش ھم اے دمانا بستگ اِتنت و اے بے وسین جنکءِ پریاتانی نہ اِشکت ـ
ھانیءَ کہ وتی نماز ونت و ھلاس کت، شاہ پریءَ آییءِ جندءِ سیاھیں سریگ زرت و آییءِ گردنا لوپ دات و گوں وتی بچءِ کمکا، لوپ کش اِت و کش اِت تا ھانی وتی واھگانی دگنیاءَ شت ـ
باریں کجا وھداِنت کہ اِنسانءِ شرتریں واھگ مرک بیت و بس؟
باریں ابید چہ اے ورناءِ زوال کنگا دگہ راھے پہ اے جنکا نیست اَت؟
باریں اے بدیں کارءِ کارپد ھما نادلکشیں سانگ و سورانی بیان کنوک نہ اِنت؟
اپسوز کہ تا اَنگت بلوچ راجا سانگ و سور و جن و مردییءِ شیرکن و زیبا و ھکیکت و راستیں زانت و ماراِشت نیست اَنت ـ پہ راستی اگر پیش چہ پیداگ بئیگا انسانانءَ اے واک ببوتین اَت کہ جنک پیداگ ببنت یا بچک، گڈا درستین بلوچانی چکان بچک بئیگا گچین کت! پہ اے ھاترا کہ بلوچ راجءِ مردینان زندگیءِ درستین تک و پھناتاں وتارا گچین کنگءِ ھکا دینت ـ بلے جنکانا تن تنا مردءِ گچین کنگءِ ھک ھم نیست اِنت ـ جنکانی میار اِشی اِنت کہ بے جستا و پہ مات و پتانی وتی جنسی واھگانی پجاینگا، جنک پیداگ بوتگ اَنت!!!
نبیسوک: ناصر محتشمی
ماھل
سھبءِ ساھت ھپت اَت ۔ وتی دکانءِ دپا اُشتاتگ اِتان و وینستونین سیگارے منی دپااَت و کشگا اِتاں و روک روک جوءِ کرّءِ زیبناکین پلانءَ چارگا اِتاں ۔ جور گوں پُلاں ھنچو شوک و زیبااَت گشۓ سمبھیتگیں بانورےاَت ۔ وتی دلا گشت اوں، بچار اے زھر و کچّلّیں درچکا کہ چونین وشین و ڈولداریں پل جنت، بچار پلاں گشے چاردہ سالگین جنکی لونٹ اَنت !
زیبناکیں پلانی ھیالءِ جھلانکیءَ شتگ اِتاں و دگنیاءِ چارکنڈا پہ وشیانی ھمبارءِ کلیتا دزموش کنگااِتاں کہ اناگاہ نرم و دلنشینیں دپتوارے منا چہ ھیالانی زرا کش اِت و سماءَ وتی نیمگا برت ۔ پہ اِشتاپی دپتوارءِ نیمگا چارگا لگ اِتاں و آییءِ سلامءِ پسہ اون دات ۔ آیی ھم وتی بادامیں چماں منی نیمگا شانک دات اَنت و شھد و شیرکنیں بچکندے جتی و ھما پیم کہ روگاات، دیم پہ وتی وانگ جاہءَ شت ۔ من ھم وتی باھینتگیں چم و دل آییءِ رندا راہ دات اَنت ۔ بلے اپسوز کہ آیی زیت و اِشتاپ چہ من ناھمدیم بوت ۔ من گون بے وتین دلے دکانا گوستان و وھدا ڈوبارگا لگ اِتان کہ پرچے چو زوت گوست!
دل اون ھچ پہ کارا ایر نیاتک ـ وھد ھم سک پہ نابودی گوزگاات ـ یکے بدل دو اوں دات و دوءِ بدل یک، سک نگیگ و تکانسر بوتاں ـ آ روچ و شپ گوست اَنت و اے دگہ سھبءَ، پدا ھما جاہءَ شت و اُشتاتاں و گون جورءِ پلاّن وت اوں دلگوش کت ۔ ھر پاد برمشے کہ اشکت اوں، دلگوش اون گون راہءَ کت ۔ دیر نہ گوست کہ آییءِ جند زاھر بوت ۔ پہ بے کماری، بید چہ اے ھیالا کہ اے دگہ وانوکینں جنک شک و شھبہ کن اَنت و آییءِ دزگھاراں گون اَنت، آییءِ خمارین چمانی توکا چارگا لگ اتاں ۔
وھدیکہ منی ھدا رست، ترس چہ وتی دزگھاراں، نیم چمی منا چارتی و ورنا کشین بچکندے جتی و شت ۔
روچاں ھمے پیم گوزاں بوت انت و آییءِ مھراں روچ پہ روچ گیش بیان و منی دلءَ ھنکین اِش کت ۔ کساس چار ماہ گوستگ اَت کہ من کاگدءِ تھا وتی دوستی درانگاز کت و پہ آیی راہ دات ۔
دو روچا رند چہ آییءِ نیمگا ھم منا کاگدے رست ۔ پچ اوں کت و وانگا گلایش بوتاں، بلے وشھالیءَ چہ سریچ چیزے سرکچ اوں نہ وارت ۔ ھمے ھیال اوں کت کہ بہ رواں کوری کرّے یا کہ باگے تھا ایوک و تھنا پہ ایمنی بہ نندان و بہ وانانی ۔
ساھت دوازدہ و نیم بوت، ھر کس دیم پہ وتی لوگا رھادگ گپت ۔ من ھم وتی موتور زرت و دیم پہ اپتر"ابتر"رھادگ گپتاں ۔ اپتر وتی واجہءِ لوگا شتان و سبارگے وارت اون و آپی کولرءِ دیما دراج اوں کش اِت، بلے نہ دل اوں اموران شت و ناں کہ چم مچ بوت اَنت، دومی کولرءِ نژ نژ و توار سک نہ وشکارگ ات ۔ باگانی تھا ھم گرم و پھوم ات ۔ ساھت پنچءَ پاد آتکان و دیم پہ ھنیہءِ کھنءَ شتان و کساس ساھتے آ سارت و وشین آپءِ تھا نشتان
نون روچ وتی چتّرا پیچان اَت و گیمرتگیں روزرد وتی دیما پیشداران بوت ۔ بزگر و دھکاناں ھر کس وتی ھراں سوار اِتنت و دیم پہ بازارا روگا اِتنت ۔ من ھم روزردا مھرم زانت و جمپے سرا نشتان و ماھلی کاگدءَ وانگا لگ اِتان ۔
سلام:
اُمیت اِنت کہ وش و وشھال بوتگ و ھستءِ ۔ بالاچ! تو بلکیں منءَ نزانءِ و ھچ منی ھیالءَ نہ بوتگءِ، بلے من ترا زانان و تئ نام منی زبانءِ سراِنت!
منی نام ماھل اِنت، درّّاءِ جنکان ـ مئے لوگ شمئے دکانءِ پشتا اِنت ۔ نون اُمیت انت کہ زانت اِت ـ
بالاچ! تو منی زندءِ درپشناکترین اِستارءِ و منی وابءِ سرجاہ ـ من نہ زاناں چہ پیم و چونین گھترین لبزانا بہ نبیسان و کار بنداں، و اگر زرواجہے بوتیناں، نگرھیں تاکانی سر اوں نبشتگ اَت و کلم سھرءِ زرتگ اَت ۔ بلے ھنچوش اِنت! اے کاگد چہ منی دلءِ ٹکراں شر بوتگ و کلمءِ رنگاں منی رگانی ھون اَنت ۔ منا پھل کن، اے ھیالا دلا میار کہ بلکیں مں بٹاک جنان و اے کاگداوں گوں لبزاں رجینتگ، نہ بالاچ! اِے گپاں منی زردءِ آچشیں مارشت اَنت و منی دلے تان داتگین واھگ، کہ مروچی لھڑ چو کہ سرباز پہ تو سرّیچاں ۔ منا اُمیت اِنت کہ منیگ و تئ اے لھڑین مھرانی ھار ھجبر تاں مگرات ۔
تئ ھمک وھدو ھمک پاسءِ رھچار
ماھل
تاریخ 1372 شمسی
کاگدءِ وانگا چہ رند واجہءِ لوگا شتان و رکست اوں کت و دیم پہ پھرہ رھادگ گپتان ۔ لوگءِ مردماں چہ منی چوشیں آیگ و روگا کمے پریشاں بوت اَنت و منا گشت اِش، امشپی بہ نند و باندا پہ روچا برو، شپ انت سیسد متری شرین جاھے نہ انت،بزان جن ھست اِنت ۔ (سیسد متری اپتر و پھرہءِ درمیانءَ یک جاگاھے) بلے منا ھچ چیزءِ پرواہ نیست اَت و پیش چہ سیسد متریءِ جنّان، شاہ جنّان منا گپتگ اَت ۔
وھد ھمے پیم گوزاں بوت ـ من و ماھل وتی مھر و دوستیءَ کاگدانی سرا نبشت و درشان کت اَنت ۔
من ھم پہ ماھلءِ کدگدءِ جواب اے ڈول نبشت ـ
مہ جان! "ماھل" منی گیمرتگیں دل و آرواءِ بود آروک ۔ چہ آ روچا کہ تئی شبستانیں مھراں گوارگا بنگیج کت، منی دلے باگیچہءَ وڑ وڑیں پُل رست اَنت ۔ منا اُمیت اِنت کہ تئی کشتگیں پلاںءَ من گوں وتی دلءِ ھونان میناں، و دعااِنت کہ ھجبر گیمراں مبات اَنت ۔
مہ جان! منی واھگ اِنت کہ شمئے لوگا بیایان و گوں تئی پت و ماتءَ گپ بکنان، بلے چہ تو دستبندی کناں، پیش چہ منی آیگا، وتی مات و پتاں ھال بدءِ ۔
دو روچا رند ماھلءِ مات پہ چیزیے زورگا منی دکانا آتک ۔ وھدیکہ روگا لگ اِت، من پہ ترس و لرز و شرم، گوں آیی گشت:
ماھکاں! من لوٹان اِمپشپی شمئے لوگا بیایان و واجہ دورّاءَ بہ گنداں؟ آیی منی ھبر گڈاِت و پہ بچکندگ گشتی: ھو! تئی مستاگ من سر بوتگ، شما را ھدا بیاریت ـ آیی وتی گپ چہ ھمدا گونڈ گپت و دیم پہ وتی لوگا رھادگ کپت ۔
ساھت نوہءَ دکان اوں بست و دورّاءِ لوگءِ نیمگا رھادگ گپتان ۔
دروازگ اوں ٹک اِت، کمے رند ماھکان دروازگا پچ کت و منا سلاحی جت ۔
دورّا نشتگ اَت و راستیں دستی بستگ اَت و گورا لونج اَت ۔
منیگ و آیی گپ و رپ بنگیج بوت ـ من چہ شرما در آتکان و آییءَ جست و پرسءَ لگ اِتاں ـ بلے چہ ھژمء دل اوں دریک دریکا اَت!
واجہ دورّا شمئے دست بستگ؟
جی ھو، چہ موتورا کپتگاں ۔
ھو؟ اَپسوز انت ۔
ما گپ کنگا اِت اِں کہ ماھکانءَ ھبر زاھر کت ۔ کمے رند دورّاءَ پسہ دات: ھو ورنا! تئی لوگ اِنت وش آتکءِ، بلے چوک میگ و شمئے بلوچانی دودو ربیدگ اِنت، باید شما وتی مستر و گھتراں دیم بہ داتین، بلے ھیر تو مئی چکءِ! من پسہ دات: ھو منا پھل کن ات، اے بے اھترامی پہ شما بوتگ، بلے الم وتی مات و پتا راہ دیاں، اگر شما ھبرے منی دستا بدیت ـ
آئیءَ پسہ دات: ما ترا دو ھپتگا رند جوابے دئین ۔ اے ھبرا چہ رند من دگہ وینستونین سیگارے بن دات و دوتاں ھما پیم ایر برت اَنت کہ بزگیں دورّا پریشان بوت و منا جستی کت: ورنا چوش کہ جاہ کیت باز سیگار کشءِ؟
من گشت: نہ واجہ دورّا، مروچی کمے دم اوں برتگ!
سیگار اوں کش اِت و چاہ اوں وارت و چہ آیاں رکست اوں لوت اِت و دیم پہ وتی لوگا وھادگ گپتاں ۔ دراج اوں کش اِت، بلے گشءِ منی چم و دلاں سوگند وارتگ اَت ۔ تا سھبءَ ھیالانی زرا سرترپّل بوتاں ۔ سھبءَ دکان اوں پچ کت و چمان اوں گوں راہءَ کت و مہ جانءِ ودارا نشتاں ۔ بلے چہ ماہءَ گھترین ماھل زاھر نہ بوت، و منا ماں ھیالانی گرمین دوزہءَ نادینتی ۔ چہ ساھت دوازدہ و نیمءَ کہ مدرسہ بند بنت، نشت و وداراوں کت کہ بلکیں چہ من پیسر شتگ، بلے درستیں وانوک آتک و شت اَنت، منی ماھل گون نہ اَت !۔ باندا جمعہ اِنت، دو روچا مدرسہ بنداَنت و آییءَ نہ گندگ، پہ من گرانین ھبرے!
شنبہءِ سھبءَ زوت زوت شت و دوکان اوں پچ کت و آییءِ ودارا نشتاں ۔ ھر سیہ چادرے کہ گوست، روک روک چارگا لگ اِتاں ۔ جنکاں چہ منی بے وڑین چارگاں ھیران اِتنت ۔ لھتےءَ پہ من مورک مجینت و لھتے زا و ھبر کت و لھتے بچکند اِت!
جنکاں کہ شت و ناھمدیم بوت اَنت، انگاہ ماھل زاھر بوت ۔ پہ راستی منی چماں نوکیں رژنے زرت و دلا نوکیں زندے جاہ جت ۔ گون شکلیں بچکندگے سلامی دات و کاگدے منی دستا داتی و گشاد گشاد دیم پہ وتی مدرسہءَ رھادگ گپت ۔
کاگد اے ڈول نبشتگ اَت:
بالاچ! زاناں اے دویں روچاں تئے ھال چی بوتگ! بلے منا ھم گھتریں ھالے نہ بوتگ ۔ چوں بہ گشاں، تو منی زندا نوکیں ردومے دیگائے، اگر کفر مہ بیت تو منی ھداءِ ۔ منی دزگھارا تلفنی منا ھال داتگ کہ تو پنچشنبہءَ بازّ تکانسر بوتگءِ و منی وداراِت کتگ ۔ بالاچ! منا پھل کن و ترا مبارک بات، منی مات و پت پہ تو رازی اَنت ۔
تئ ساہءَ پرواہ مبات، ترا دروت دیاں ۔
ماھل،1373 شمسی
دو ھپتگا رند چہ آییءِ مات و پتءِ نیمگا منا جواب رست کہ پہ منی زماتیءَ رازی بوتگ اِتنت، بلے منا ھج اِش کت کہ وتی مستر و گھترانءَ آیانی لوگا راہ بدیاں ۔ وھدیکہ مں اے ھالا اِشکت، باز وشھال بوتاں و مارات اوں کہ دگنیاءِ وش ھالتریں کسان ۔ پہ وت اوں شریں دوستے گچیں کتگ ۔ گوں وتی مات و پتا گشت اوں، مں لوٹاں دورّاءِ زامات بہ بان، بہ روت دورّا و ماھکانءَ بہ گندات ۔ آیاں کہ اے ھبرا اِشکت، مئے لوگا مزنیں آسے روک بوت! دوست و سیاداں سھیگ بوت اَنت ۔ ھر کس فتوی ئے صادر کت! بلے ماھلءِ مھر و دوستی منی ھون و رگانی تھا گوں ھمگرنچ بوۃک اَت و منا چہ دود و ربیدگاں دوست تراَت ۔ وتی دلا گشت اوں: زانءِ من فرعوناں کہ ھدايی لوٹاں کہ اے مھلوک منا اے پیم ڈوبارگاانت و فتوی دینت!؟ بلے نہ توبہ اوں کت و ناں آیانی کلمہ اوں ونت!
چہ ھمک نیمگا جاوراِش پہ من نز آرت و تنک و تروپش کت ۔ ماھلءِ مات و پتاں ھم دویں پاد کوشے کت اَنت کہ باید تو وتی مات و پتاں رازی بکن و گوں وت بیار ۔
گون وتی ماتا نشت و گپ اوں کت کہ بلکین رازی ببیت ۔
بچار منی مات! من زاناں کہ ھچ مات و پتے وتی بچ و جنکانی بدیءَ نہ لوٹیت ۔ اِشیءَ ھم زاناں کہ تو منی ماتءِ، منا رودینتگ و مزن ات کتگ ،بلے نوں من رستگ و یک عمرے رستگاں، اِشی منی زندگی اِنت، اے جنکا من گچیں کتگ کہ گوں اِشی زندگي بکناں ـ اے جنکءِ مھر منی گوں منی رگ و ریشگاں گرھن وارتگ، ابید چہ برّگا پچ کنگء نہ بیت! منی مات! زاناں من فرعونان کہ ھدای لوٹگاں؟ بچار منی مات! بل ات اھدیگین دودانا، نوں دگنیا بدل اتگ و اِشی منی زندگی اِنت ۔ او منی مات، منی دلے گھترین ارماناں اے پیم چکپروش مکن اِت ـ
منی پیریں ماتءَ گین سارتے کش اِت و گشتی :
بالاچ! من ترا رودینت و مزں کت کہ بلکیں منی پیریءِ عصا بئے ـ من پہ مرادے واھگ کتگ کہ و ترا تئی توروءِ زامات اوں کتگ ـ بالاچ! من پشک و سریگ داتگ، تو چہ پیم منا مھلوکءِ دیما سیہ رو کنءِ ۔
من گشت: منی مات، تو کدی منا جست و زامات کت؟ بلے اپسوز اے ھبراں پہ منی ماتءَ سکیں گران و بدیں گپ اِتنت ۔ آیی وتی آھری گپا اے ڈول گشت:
بالاچ! اگر مئے ھبرا نہ زورءِ، برو اژ ما و ھدااِت رکست اِنت و اگر اے جنک ات گپت گڈا اے لوگا پاد ایر مکن!!!
آیانی لیبوک هاک اِنت و بس!
منی سرزمین بلوچستان اِنت ،جاگھے که آزمانءَ گون آئی ءِ ٹوھی و مزنیءَ توان اِت بما راِت
پاکین سرزمینءِ زھمت کشیں جنین و مردین پہ یک بیلے نانءَ سھب تا بیگاہ تچنت و ھید ریچ اَنت ـ ھما سرزمین اِنت که تن تنا آئی ءِ چُک گوں اے دگه چُکاں پرک کن اَنت . اے پرک ابید چه بی وسی ءَُ گریبی ءَ دگه چیزے نه انت.
ملوریں بازارے تنک و تھاریں، گون کهنین هشت و گلی گسءُ لوگاں که مھلوک گوں فارسی زبانءَ آیانءَ (پایین شھری) و بی واننده گوانک جنت! جی ھو! اے دَمگ چه چُک و زهگاں پر اِنت که آیانی لیبوک هاک اِنت و بس! یا دتک اِنت کہ اے کسانیں زھگانی ھیال و سساءِ تھا، شیشگانی تھا کبل و بند اَنت، و ھجبر اے وابا ھم نہ گنداَنت کہ روچے آیانی دست پہ آیاں بہ کپیت ـ
ارمان! ھنچو گشءِ کہ بے وسی گوں آیانی جان و ارواہءَ یک بوتگ!
بلے ما جزم اِں کہ گژن و گریبیءِ بن ریشگ نابزانتی و بی وانندگی اِنت و آئی ءِ آسر تنگ دستی و بی وسی اِنت و اے درست ایرانءِ سازتگیں پندل اَنت ـ مئی راج و مُلک ڈالچار کنگ بوتگ و ما چہ ھر وڑدیں بُنُکی آسراتیاں، تن تنا چہ ورگی آپءَ ھم زبھراِں. ـ
وهدے که موسم گرم بیت، ھچ کس چہ تبدو لوارءِ بیما تھم کت نه کنت که چه وتی گس و دوارءَ در به بیت ـ گونڈین زهگ و کسانین چُکاں بگر تان پیرزالءُ پیرمردان که گسءِ کپسول اِش دستءَ گپتگ ءُ اوشتاتگ اَنت یا که کسانیں چُک ءُ زهگانءَ گنداِت که هورک ءُ هالیگین آپ ءِ سُل اِش دستءَ انت، پاد لوچ ءُ سردرءَ تانکرانی پدا جی انت که په وت وشین آپ بزور انت
جی ھو! بلکین گریبی ءُ ناداری چه مردمانی جندءِ کم همتیءَ دست کپتگ که په آیان تنکدستی وتی پدا داریت بلی تنگ دستیءِ که وتواھاں په نامردی ایشانی نسیب کرتگ، باریں آیاں هم باید گوں اے مسکینین مردمان آوار بکنین و ایشانی گردنءَ پرریننت.
مشکلءُ بدبهتی ادان باز انت که نتوانین گون ای چنت گالءَ گشت اش بکنان بلی امیت انت که روچی کیت ءُ رسیت که بلوچ راجءِ مردینءُ جنین گون هم وتی ملک بزان بلوچیستان ءَ آباد کن انت و وشیانی واھند بنت......
مژگان نارویی
ھانی و شئے مرید
"اولی بھر"
یک روچے چاکر شیھک لشکرے زیریت و دیم پہ شکاران روت ـ پچ ترّگے وھدا تونیگ بیت، دیناری ھلکا سرے کپیت، بلے دینارءِ جند لوگا نبیت ـ چاکر ھلکا توار جنت و آپ لوٹیت، ھانی تاسے پرّ کنتَ بلے پیش چہ اِش کہ آپانءَ بدات ، ھیال کنت کہ اے مرد سک تنیگ اِنت و گرما جتگ، اگر گرما گرم آپانءَ بورات، بلکیں گرمازدگ ببیت و آپ آییءَ بگرانت، لنشے آپانی تھا دور دات ـ چاکر آپانءَ چہ ھانیءِ دستا گریت و گلایش بیت پہ ورگا ، چاکر پیشی تاکءَ گندیت، پیشءَ ھپ و یک گور کنت و آپانءَ وارت ـ
آپانءَ وارت، دیما گوں ھانی کنت و آییءَ لھتے جست و پرسءَ کنت و پدا دیم پہ ڈاڈر رھادگ گریت ـ
اے دگہ سھبءَ سازینءَ لوٹاینیت و وتی دلءِ ھالانءَ گوں آیی گشیت و گشیتی برو دینارءَ بگش منا زامات بکن، و ھر لب و ملامے کہ لوٹے من ترا دیاں ـ
سازیں بوّ و آتار و موزاک و سرومگے کنت و دینارءِ لوگا روت و دینارءَ جست کنت ـ دینار پسہ دات ھانی مریدءِ جشتارانت، مریدءَ پُچ و پرداچ آرتگ اَنت، مریدی جشتارءَ من دات نباں ـ
سرّاپیں سازیں چست بیت و ھانیءِ کُلا روت و و ھانیءَ سر و دیم کنت و دروت دات و گوں آیی گشیت: جنہ بل مریدا، چاکر نامداریں مردے، چل ھزار فوجءِ مستراِنت، درستیں ڈیھہ و دمگاں مشھوراِنت، مالدار و کس دارے چون کنے شدیگ و شوانگیں مریدا ـ
شیرزالیں ھانی پسہ دات: بس کن سراپیں جنیں، اے ھبر عیب اَنت پہ من، من وتی راجءَ پولینگ نکناں، در کپ چہ منی کلءَ ـ ھانی پہ گمزہ و ھکل سازیںءِ دستا گریت و چہ گدانءَ ڈن کنت ـ
سازینی جان آس گریت، رھادگ بیت و گشیت: اگر زندگ ببان و اللہ منا توفیق بدات، چہ ھر نیمگا سوھیہ و سراپیں جنیناں جم کنان، پکرے جوڑینان و قول اِنت منا کہ ترا گوں چاکر بانور کنان، تا اے یادگار بمانیت تا روچ مھشرا ـ
سازیں میرچاکری گورا روت و آییءَ ھال دات ـ دو پہ دو نندانت و پندلے سازانت، سازیں چاکرا سوج دات و گشیت برو ھما دیوانءَ کہ مرید نشتگ، دیوان کہ بز بیت شرطے ببند و مریدا ھم گون اے شرطءَ ھور بکن ـ
رندانی دیوان بیت و شیہ مرید ھم نندوک بیت ـ اول سرا جاڑو جلب قول کنت و گشیت ھر کس منی ریشانءَ دست بجنت من آ کسءَ زندگ نیلاں ـ میر ھیبتان ھم گشیت اگر ھر کسی ھشتر گوں منی بگا گوں کپت، من آ ھشترا پدا ندیاں اگر واھندی بییت واھندا ھم کشاں ـ میرچاکر پسہ دات، من اے سولءِ بنا ننداں اگر کسے بییت و اے کھورا بگڈیت من چست نباں ـ مانیت بے وسیں مرید، قول کنت کہ پنچشنبہءِ سھبءِ نمازا اگر کسے چہ من دادے لوٹ اِت من آییءَ داد دیاں ـ
چاکر کہ اے ھبرا اِشکنت سک گل بیت ـ چست بیت و روت سازینءَ ھال دات و رند چہ مدتے لھتے لوڑی و سازگر مچ کنت و سوج اِش دات، برواِت بچاراِت مرید کہ سھبءِ نمازا چہ مسیتءَ کہ در کپیت آییءَ داد بلوٹ اِت بلے شین کن اَت ھانیءَ، اگر نداتی برواِت آییءِ لوگءِ دپا ھمودا ببنداِت و بجن اِت ساز، اگر زر و سھری دات اِت مزیراِت ابید چہ ھانی، زر و سھر من وت شمارا دیاں ـ
لوڑی ننداَنت شیہءِ کلءِ دپا و جن اَنت ساز، مھلوک پہ سیل و چارگا کیت، بلے زان اَنت کہ چاکر و سازیںءَ پندلے سازاِتگ پہ بے وسیں شیھہءَ ـ شیھہ سک نگیگ بیت کہ لوڑیگاں آییءَ پہ ڈھل و سرود زرتگ، و ھر دادے کہ آیانءَ دات نزیراَنت و گشنت: مئے داد دُنانی ھانک اِنت، راجءِ تلاھیں بانک اِنت، ھورانی بے عیبیں گل اِنت ـ
مرید پسہ دات: من ھانگلءَ دات نباں، ھانی منی جشتاراِنت ـ شما دادے بلوٹ اِت کہ من داتی بکنان ـ منی ھنجر و یا اے رھواریں بورا بزیراِت، گڈا آسری منی ھیشیں سراِنت ـ
ٹگیں لوڑی شیھہءَ شگان جن اَنت و گشنت: شیھہ تو دادانی مردے نہ ائے، تو وت ترّءِ و داد گرءِ، ماں میتگاں چنڈ گرءِ، بانگ دئے و ترّءِ زکات گرءِ، داد ھما مرد دیئنت کہ پیراِں پت اِش داد داتگ اَنت ـ دادانی واجہ چاکراِنت ـ
اے سوچاکیں شگان مریدءَ سک سوچ اَنت ـ نندیت و ھیال کنت وتی دلا، من و ھچ نزانان ھانی چہ رنگے، سبزے یا گورگے، بلے زانان ھنچو کہ ملکءِ اے دگہ مردمان اِنت، مَٹی باندا منا رسیت، پرچے وتی قولءَ وراں، پیریں پتءَ بنام کنان، باندا چے جواب دیاں ـ
مرید چست بیت و گوانک جنت تا سے برا گشیت: ھانیءَ من بکش اِت پہ لانگو و لوڈیچھاں، بلے برواِت ھانیءِ مات و پتءَ جست کن اِت ـ لوڈی تچان بنت دینارءِ کلءَ رواَنت و گش اَنت مریدا ھانی بکش اِت و داد دات مارا ـ
ھانیءِ مات دیما گوں دینار کنت و گشیت: دینار! ھانی مریدءِ جشتار بیتگ، بلے مریدا کہ بکش اِتگ نوں چہ مئے دستءَ دراِنت، بل کہ برانتی لوڈیچھاں ـ
ھانیءِ مات ھانیءَ سھرین پشک و زردیں سریگے سرا دات و سمبھینیت و دات لوڈیانءَ ـ ھانی دیما گوں لوڈیان کنت و گشیت: او لانگو و لوڈیچھاں، منا براِت شیھہءِ گورا، رکست کنان شیرءِ نرا، زانان مئے گڈی نوبت اِنت، منی وستاریءِ نامی پراِنت ـ
لوڈیاں ھانیءَ زوراَنت و براَنت مریدءِ گورا، دیما گوں مرید کنت و گشیت:
او شیھہ مرید! او شیھہ مرید، کسءَ چشیں کارے نہ کتگ، مرد پہ وتی وشنامیءَ گنج و دگہ مالان دیئنت، میتاپ و شاھی کیلگاں، یا لانکی برّوکیں روھبراں، کس وتی آھوپریں دوستءَ ندات ـ بلے تو کہ منا اے لانگو و لوڈیچھان بکشاتگ، دلجماں منی اوبال ترا گر اَنت ـ
ھانی اِش برت چاکری کلا، ھپتگے رند چاکرا ملاے لوٹاینت و ھانیءَ نکاحے پر کت ـ
ھانیءِ ھیال مریدءِ دلا آتک اومانے کت کہ بروت ھانیءَ بچاریت، سر گپت و شت ڈاڈر، چمی کہ پہ ھانی کپت اَنت سک بژنی بوت ـ
سبھانھو ! سبھانھو، من کہ دیتگ دوست وتی، ھانی چہ شیرا شرتراِنت، شیرا کپ و گجے سربراِنت، ھانی چہ ماہءَ شرتراِنت، ماہءَ گبارے ماں دپ اِنت، ھانی چہ درستاں شرتراِنت، شمس و سھیلءِ درور اِنت ـ
مرید کہ ھانیءَ گندیت سرءِ ھوشی روت، گنوک و بیسار بیت، گورءِ پچانءَ درّایت و چاک چاک کنت و گرمیں سکانی تھا لیٹ وارت، کیت کُلوا کھورے بنا نندیت آسے روک کنت و کمیرے سھر کنت و وتی درستیں بند و بوگان 77 داگ دات ـ
مرید چہ بازیں گم و اندوھاں نشت نکنت ـ گون وتی پتءَ گشیت من نوں ڈاڈر و سبی نشت نکنان و ھانی دیست نباں ـ پُچ و پتینکاں زریریت و رھادگ گریت، چہ چاکری ماڑیءِ کشا گوزان بیت ھانیءِ چم کپنت و گندیتی و توارے کنت و گشیتی: او مرید دلگوش بدار، پرچے چشیں کارے کت اِت، ماراِ چیا برباد کت اِت، دست اِت وتی چماں جتگ ـ مرید چہ ھانی ھبرا سک پدرد و پریشان بیت ـ کشے راءَ روت و شپءَ واتر کنت ـ مھلوک واب بیت، بازار اَنسریت، پاس گران و پاس گراں دیم پہ چاکری ماڑی روت، گندیت ھانی و چاکر کش پہ کش واپتگ و وابنت ـ لوگءِ اِنانءَ گور کنت، گندیت کہ مھلوک وابنت، اوشتیت ھیال کنت اَپسءِ کاھان چہ دیما چست کنت و چاکری لوگءِ کشءَ ریچیت ـ اَپس شِدگا لگیت چاکر چہ وابءَ جاہ جنت، ھانیءَ سھریں پشکے گورا بیت کیت و دمانے اَپسءَ پیش کاہ کنت و لوگا گوزیت ـ مرید پدا کاھانءَ چہ آپسءِ دیما چست کنت، اَپس پدا شدگا لگیت ـ چاکر چہ وابءَ بست کنت ھانیءَ ناولیت و آگاہ کنت، اَپسءَ وتی کاہ وارتگ اَنت پادا برو پیش کاھی بکن ـ ھانی پہ اِشتاپی زردیں سریگے سرا کنت چست بیت و اَپسءَ پدا پیش کاہ کنت ـ دمانے گوزیت مرید پدا کاھانءَ چہ اَپسءِ دیما چست کنت چاکری کلءِ دپا ریچیت اِش ـ گُنگُدامیں اَپس پدا شدیت و پاداں چست و ایر کنت ـ چاکر پدا جاہ جنت و ھانیءَ پہ پریات و زاری آگاہ کنت ـ ھانی جست کنت چاکرا، ھر شپ تو وت اَپسءَ پیش کاہ کتگ، امشپی منا بے واب اِت کتگ پرچے!؟ چاکر پسہ دات: ھانی! منا سر دردے گپتگ بدیں، جان و جگر درد کن اَنت، بند و بوگان اوں سوچ اَنت ـ ھانی چہ زھر چاکر لوچ و جاندارءَ چست بیت و اَپسءَ کاہ کنت ـ
مرید کمے اوشتیت و دلا ھیال کنت، زانان کہ چاکر سک پریشان و نگیگ اِنت کہ وت پاد نئیت ـ پشت کنت و وتی لوگا روت ـ
چاکر سھبءَ چست بیت و وتی دیوانجاہءَ روت و درستیں راجءَ لوٹیت و دیوان کنت ـ نپرے راہ دات و گشیت: برواِت بے وتیں مریدءَ و آییءِ پتءَ شیھہ مبارکءَ ھم بیاراِت ـ آیان کہ کاینت دیوانءَ ننداَنت، چاکر چست بیت و گپا بنگیج کنت، دیوان موچ کنت و گوش داریت ـ میرچاکر دیما گوں دیوانءَ کنت و جست کنت، دوشی اِستونءَ چنت برا گرنداِتگ؟ رنداں پسہ دینت، واجہ ما ھچ ڈولیں گرند و گروکے نہ اِشکتگ و جمبرے ھم آزمانءَ نبیتگ!
چاکر تا سے برا جُست کنت، دوشی اِستونءَ چنت برا گرنداِتگ؟
شیھہ مرید پسہ دات: دلگوش بدار او کومءِ کماش و رھدربر ـ تئی جواب گوں من ھست و حاضراِنت، دوشی اِستونءَ تا سے برا گرنداِتگ ـ
اول ماں سیاھیں جمبرا "بزاں ھانیءَ جامگے گوراَت"
دومی مان شینکانی تلءَ "بزاں سریگ و گشانی مانپوشتگ اَت"
سیمی ماں سیاھیں ڈنءِ سرا "بزاں لوچ و جاندر اَت"
میرچاکر ھژم گریت و توار جنت شیھہ مبارکءَ و گشیت: او شیھہ مبارک! دوشی تا سے برا تئی بچءَ منی لوگءِ سرا بیڑ برتگ، نوں سرپد کں وتی چکءَ ـ چوش کہ بورے تردّیت مدام گوں من گیر و داراں، باندا روچ منا میاری مکن ـ تو یک بے وسین مردمےءِ، چہ من باج نبرءِ ـ اگر بچ تئی سرپد مبیت، ھلارے کنان ـ
شیھہ مبارک دیما گوں مرید کنت و گشیت: او مرید دلگوش بکن، چاکر کومءِ سراِنت، رندانی پشت و رھبراِنت ـ اگر کارے بکپیتی و گوانک بجنت ھزار مرد پاد کیت ـ من و تو گریبں، چاکری کاراں کار مدار ـ
مرید پتءِ ھبرا گریت، گوں گم و اندوہ چست بیت و روت گوں ھجی ھاجیان ھور بیت و دیم پہ ھجءَ رھادگ گریت، و ھر جاہ کہ ھانیءَ یاد کپیت بند و بوگاں وتی داگ دات ـ
ناصر محتشمی
ھانی و شیھہ مرید (2)
"دومی بھر"
مرید درچکے چیرا نشتگ اَت کپوتے آتک درچکءِ سرا نشت و کوکو کنگا لگ اِت ـ
مریدءَ سر چست کت و گشتی، بیا او ڈاڈرءِ وشتواريں کپوت، منی دوستانی مھرم و ھمبل، زاناں ترا ھانیءِ راز گون اَنت، پہ منی گینا وش و اَمبرءِ بوّا کنے، بیا و راست بگش او مُرگ، اگر منی دوستءِ قاصدءِ گڈا ھانیءِ گمزدیں ھالان اوں بدے ـ
پدا گشتی، بیا او کپوت نون بس اِنت ترا گون مرگاں ھور بئیگ ـ منی زپتیں زھیر و سُچوکیں ارساں بزیر و برو ھانولا سر کن و بگشی تئی زپتیں زھیر منا پہ نندگا نیلنت ـ مں ڈاڈرءِ سبزیں کھور و جنگلانی تھا کپتگاں، رنداں گوں چاکر نشتگ و گپ و دیوان اِنت اِش ـ من نزانت کہ چاکر گوں آ ٹگیں چنگیاں پہ رپک و حیلہ اِنت، شرط بندیت ترا چہ من پلّیت، جاڈوءِ کسانیں بچءَ، پتءِ دستءَ کوشاینیت، ھیبتانءَ گنوک کنت و بیبگرءِ بگّءَ پروشیت، منی جشتارءَ بارت و منا اے ڈول گوش و پونز کنت ـ
آسے مریدی دلا روک اِنت، کوکار کنت سوگند وارت و گشیت، او چاکرءِ شیھک اگر زندگ بوتاں وشیں آپان پہ تو زھر کناں، ھانیءِ پُلگ دردے بیت تئی جانءَ گریت، منی جشتارءِ کشءِ وپسگ ترا ھرام اِنت، شیرکنیں شربتاں پہ تو زھریں کچل بنت، گون سراپیں سازیں ھور بیت و منی دوست اِت پل اِت ـ
مرید ڈاڈرءَ ویل کت و گوں حاجیاں ھمراہ بیت و دیم پہ حجءَ شت .
یک شپے میرچاکرءِ دل اوماں کنت جاہ جنت پیش کنزان بیت و میزاں میزاں دستءَ دور دات ھانیءِ آسکی گردنءَ کہ وتی دلءِ ارماناں بریچیت، بلے اپسوز کہ چاکر پہ ھانی پت و براتے اَت، و چہ مریدءِ درد و دوریاں مدام آگاہ اَت، چست بیت و گشتی او چاکر! گنداں شریں کلامے گپتگ ترا، مپتءَ زور مجن منی بالشتءِ سرا، منی و تئی نزیکی نبیت تا روچ مھشرا، راستے کہ تو منا نکاح کتگ بلے من گون تو نوپساں!
ھانی چہ چاکرءِ دستءَ سیہ دل و بیزاراِنت، ابید چہ آزمانءَ دگہ واک و مدتے پہ وت نگدیت، دستان آزمانءَ شھاریت و پریات کنت ـ
منّت کنت جمبرانءَ و گشیت او جمبراں شما کہ بلند و آزمانءِ سرا اِت، گوارات و ریچ اِت وتی بھارمیچیں دانگاں، پرچے تینے منی دلا داتگ شما، برواِت مکہءَ، چارمی پاسءَ ایر دئیت مکہءِ چاردورءَ بگواراِت، بچاراِت ماں ھما شھر و جنگلاں شیھہءَ درگیج اِت و شریں رگامے آییءَ سرا بگواراِت آییءِ گیمرتگین ارواہ و آچشین زردءَ سارت و ھنک کن اِت تا کہ ھجبر گرمی مگندیت منی دوست ـ
چلہ گرماگ اِنت، استوانءَ گرندگے جت و ایر دات رگاماں، ھور شنزگا لگ اِت، مرید چہ وابءَ بست کت و نشت دویں دستاں سرا کت و سرا کونڈانی سرا ایر کت و پگرانی تھا کپت و ترونگلیں ارس چہ آییءِ چماں شیپ گراں بیت اَنت، گوں بے وسیں پریاتے گشتی، چوں کناں! نیست اِنت قاصدے کہ دیمی دیاں، ھانیءِ زپتین زھیر واب و آرام نیلنت منا ـ
اَنگاہ کپوتے کوکو کنگا لگ اِت، مریدءَ سر چست کت و توار جت کپوتءَ، او مکہءِ سبزیں کپوت بس کن، اینچو کوکو مکں اے نیم شپاں، بیا و ببر مستاگءَ منی، سھبی کہ روژنا بیب روچ بال بکں دیم پہ مکراں، بلے برز برو برزتر چہ جمبراں تا کہ مکرانءِ نیلیں زرءِ نودانی نمباں مگراَنت بالانءَ تئی ـ
مریدءَ گشت، برو او کپوت شالءَ کہ ترا ھچ پرواہ مبات ـ بلے ھنچوش کہ من ترا گشاں اِشنت منی دوستءِ نشانیاں، ایوک و تھنا نشتگ، زردیں سریگے سرااِنتی، گوں ھمسروگاں ھور نبیت، مدام چاریت و رھسراں منی ودارا کنگااِنت، روک اِنت و جشیت منجلی، گیمرتگ و لاگراِنت چہ گماں، بلے او کپوت بچار اگر وپتگ و وابت، پادی مکن گوں وتی تیزیں چمبلاں ـ شریں ساھتے بنند و دم بدے وتی ھریریں بانزلاں، وھدیکہ چہ وابا پاد آتک، نزیک ببو و بدے منی زردءِ زھیراں و بگشی، گوں حجی حاجیاں گوں کپتاں و مکہءِ درچکانی چیرا نشتگاں، روکان و جشان پہ تئی زھیراں، ھر وھد کہ اومان کنان بند و بوگاں وتی داگ دیاں ـ ھانی تو منی ھمراہءِ کسانیءِ، من ترا شموشت نکنان، کندگ و بچکندگ تئی یاد کپنت وھد و مدام ـ
ھانی:
ھانی پسہ دات و گشت گوں کپوتءَ، بیا مکہءِ دربندءِ کپوت اینچو پریات مکں، منی ٹپیں دلا سنٹ مجن، بیا و نند منی اسپیت و کوشیں زانسراں، مں ترا زرّیں تاسانی تھا آپ دیاں، زیر و بر منی سلاماں پیش کن مریدا، بگش دوستءَ منی، من ھم چہ تئی گرانیں گماں باراں، بلے جنینیاں دستا ھچ نبیت منی، گٹ و ھیراں نشتگاں، زور منا نیست کہ گوں چاکر جنگ بکناں، کوٹءَ بپروشان و چہ کوٹءَ دربکپاں ـ دست بندان و پریات کناں، بیا او مرید من تئی ودارا نشتگاں ـ
مریدءَ کچکولے بڈاَت و عصا دستا پیتکگ اَت، میزاں میزاں ھانیءِ لوگءِ دپا آتک و اللہ کش اِت و اوشتات ـ ھانیءَ کوڈیءِ چير جت و چہ دانءَ پُر کت شھار دات پہ شیھہءَ بلے شیھہءِ چم سک اِتنت و روک روک چاراِتی ھانیءِ چمانی تھا ـ ھانی چہ پریاتاں درمنتگ اَت، دمانے رند سازیں رس اِت، سازینءَ پجاہ آرت پہ گزب ھکلی کت شیھہءَ و تواری جت چوریگانءَ، بیااِت چکان اے پنڈوکا تاچین اِت چدا ـ چوریگان پہ ڈوک زرت شیھہءَ، شیھہ چہ ھمودا پشت کت و رھادگ گپت، مرید کہ پُشت کت، ھانی آییءِ گامگیجاں پجاہ آرت، چگلی کت کوڈیءَ و تچاں تچاں بلے مرید شت و ناھمدیم بیت ـ ھانی گوں گیمرتگیں زردے چھر کت و نشت لوگا گریت و پُٹینت اپسوز وارت کہ گپتگيں مرگ چہ دستا بال کت و شت ـ
ھانی:
ھانی چہ وتی جنینی و آجزگیءَ سک بے وس و بے واک اِنت، ھچ راہ و درے پہ وت نگندیت ـ دست بندیت گوں وتی سروگ و دزگھاراں پریات کنت و گشیت: او منی گھار و دزگھاراں جم بت و برواِت چاکرءَ منّت کن اِت و بگشتی پہ ھدا بچار منی سوناں بدءِ، گرندے تئی سرا کپات کہ مریداِت بزگ و بیچارگ کت، بے وس و وارنت کپتگ ماں مکہءَ ـ
چاکر قاصدءِ ھبرا گوش کنت و پدا گوں آییءَ گشیت، برو ھانیءَ بگش اگر منا زیرءِ ھپت برا زرشان اِت کناں، بیست و چھار گوک تئی پادانی چیرا کشان، دوسد سھر تئی پادانی پادیگ کنان، تلاھیں تھتے پہ تو جوڑ کناں، اے ھزار زراَنت من تئی لب اِش دیاں، جدی نوکراں تئی کاردار کناں، تو اگر منا دوست بدارے من ھم ترا دوست داراں، پتکگیں امبے وڑا ترا دلے سرا ایر کناں، چوشاں و دلے زنگاں دیر کناں، ھانی پرچے تو گنوکے پہ ھما یکیں دانگءَ ـ
ھانی گریت و پریات کنت و گشیت گوں میرءِ قاصدءَ، چاکر پہ تئی لب و تماھاں منی دل رازی نبیت، تئی شھد منی دپا زھر و کچل اَنت، تئی شار و پوشاک منی جانءَ آس و اَنگراَنت، تئی سُھر و طلا زوم و دندسکی دجنت منءَ ـ
ھانی دستاں آزمانءَ شھاریت و گشیت ـ چارموٹ ترا کشات دردے ھری، من کنکاں دعا پرچی منی دعا ھچ رنگا نگپیت، ملکموت بیا چاکرءَ چکپروش بکن، آسنیں ڈوکے زیر و دلءِ بندی بجن، وپتگیں وابءَ چہ ھما وابءَ بود مکنت ـ
ناصر محتشمی
شیہ مرید (3)
سیمی بھر
نرمین بھارگاھی ھورے شنزگا اَت و دلنشینین گواتے کشگا اَت ـ چہ مریدءِ دلبرّیں زھیراں ھانی سک تکانسرت ـ ھانیءَ بُرّے دزگھار زرت و چہ بازارءَ درکپت و ریکی جمپے سرا نشت و بادمین چمان دیم پہ زرا شانک دات اَنت ـ گِندگا بوجیگ کرّگی ترّد جنان و موجانی سرا سِرّان و پہ زراب پیداگ اِنت ـ
بوجیگ آتک و تیابءَ لنگر کت ـ حجی حاجیاں بازارءَ شنگ بیت اَنت ـ ھرکسءَ گشت کہ کابلی میاہ اَنت ـ مرید نشت بازارءِ کنکا و کچکول دستءَ کت و دیم پہ چاکری ماڑیءَ رھادگ گپت ـ گوں عاجزیں پریاتاں اللہ کشان و ھانیءِ کلءِ دپا اوشتات ـ
ھانی آییءِ اللہ و پریاتءِ پسہءَ گشت: او مسکینین پکیر بس کن عاجزیں پریات و اللہءَ کشگاں ـ اِشتاپ کن بدے مریدءِ ھالانءَ ـ اگر مریدءِ وشیں ھال و اھوالان اوں بدئے، کولنت منءَ تلاھیں دُورّان کشاں چہ گوشان، پونزءِ پُلُک و دستءِ سنگھاں، پادءِ پادیگ و نگرھیں مودبنداں، اے درستاں بخشان و ترا داد دیاں، ابید چہ مالاں اَنگت سرا ھم پہ مرید کربان کنان ـ
ھانی پدا پریات کنت و گشیت گوں پکیرا: نون بس کں عاجزیں پریاتاں پکیر، گَل کن و بچکند بدے وشیں اھوالاں ـ
پکیر سرا چست کنت و گشیت: بی بی من شیہ مرید نامیں مردے ندیستگ! بوجیگ ماں زرا سک بازاِنت و دریا مزن و جھلیں دریایے، بلے بی بی شیہءَ پرچے زھر زرتگ؟
ھانی نشت گوں پکیرا درد و دل کت و گشتی، گوشدار کہ کسھاں کاراں ـ
مردے ھست اِنت نام اِنتی چاکر، سکین رپک باز و دلارے ـ رندانی سریں سروک اِنت ـ یک روچے دیوان کنت و شرط بندیت، جاڈوءِ تاسوکیں بچءِ سرا باھینیت ـ ھیبتان بیبگرءِ بگا زنت ـ لانگواں مست کنت و مریدءِ جشتارا پُلیت ـ
مریدءِ جان و جگر روک بنت و چہ دلءِ جھلانکیءَ اُپارگے کشیت و دست ماں کونڈان جنت و چست بیت ـ ھانی کوڈیءِ چہ چاکرءِ گندماں پُرّ کنت و پہ آیی شھاریت، بلے پکیر چمانءَ جنت آییءِ چمانی تھا و دانانءَ ھچ نہ چاریت ـ اَناگاہ سازیں رسیت شک کنت ـ نھرّ کنت پکیرا و گشیت: اِشی میایے نہ اِنت دان پنڈیں، ٹگ و کابلی سراپے ـ
ھانی ھکل کنت سازینءَ و گشیت: بس کن ھرّگیں نیلگ سر ـ کور بات اَنت تئی دوئیں دیدگاں ـ زاناں مرید تیگ اِنت؟ من پہ آیی کندگے مھتاجاں! تو و ٹگیں گوھر و رنگ بازیں سمّی سے ایں چاکرءِ دلاراِت و چوش کہ بلاھے پرچے منی جانءَ اِت؟
سازیں دو دست کنت ھانیءَ، ھانی گوں دانان کپیت ـ پکیر ھانیءَ چست کنت و تونیگیں دلءِ سرا داریتی ـ ھانی وتا چہ پکیرا گیشینیت ـ پکیر پشت کنت و رھادگ گریت ـ ھانی آییءِ رواجا پجاہ کاریت و پدی کپیت ـ پکیر روت و پدا بوجیگءَ سوار بیت و دیم پہ مکہءَ روت ـ
ھانی پدا گوں پیشیگیں ارمانان نندیت و گریت ـ توار کنت کلاتءِ کاڈانءَ و گشیت: بیااِت او ماھیں جناں ـ بیااِت گوں شما عرض اِنت منءَ ـ برواِت میر چاکرءَ منّت کن اِت و بگشیتی، تو راجءِ کماش و مسترءِ ـ مزنین نام و ننگے واھندءِ، بلے سکین بدیں کارے تو کتگ! زوت کن و منی سوناں بدءِ ـ تو گوں برّے دلارا پہ من ٹوھیں زلمے کتگ ـ گوں اے جُڈالءِ قوم و سیاداں ـ دلار و ٹگیں سیھراں ـ کجا ملکءَ مھلوکءِ جنکانءَ پہ شرط براَنت؟ تا آ روچی کہ من اِش گوں تو نکاح کتگ، من چہ تو جدا وپتگاں ـ چہ تئی کشا دیر بیتگاں ـ تئی دلءِ مراد پورہ نہ بیتگ اَنت و من چہ گماں پیر بیتگاں ـ چاکر سی و دو سال گوستگ، منی ڈکمیں مود راست بیتگ اَنت ـ زلپ و ماپران گیمرتگ اَنت ـ گجگیں گوراوں ایر مرتگ اَنت ـ جنکانی دل وش اِنت، میتگ و بازاراں ترّاَنت و سیل کن اَنت ـ بانوری وتا سمبھین اَنت و وتی مردانی کشءَ وپتگ و وشیں واب جن اَنت ـ بوس چہ شھدیں دپان اش چن اَنت ـ چاکر تئی آروسی گود و پرداچ اَنگت ماں ھما بگچھاں بستگ اَنت ـ سھر و زیور دنز گپتگ اَنت ـ گلیپ و منجلان یک کرّا کپتگ اَنت ـ آبرشمیں گُد کھن بیتگ اَنت ـ چاکر! باور کن کہ من اَنگت تئی یاتءَ نہ اں ـ زیت کن منی سوناں بدءِ ـ
چاکر دست ماں ریشان جنت و گشیت: نوں چدو گیش اوپار نہ بیت ـ بیا کہ تئی سونانءَ دیاں ـ
چاکر سے اشرفی چہ کیسگءَ کشیت و توار جت مولدءَ ـ بیا مولد اشاں بزیر و برو ھانیءِ دیما شھار و بگشی تو پہ من مات و گھارءِ، چہ من رکستءِ، ھر نیتے دارءِ بدار ـ
ھانی کہ اے ھبرا اِشکنت سک گل بیت ـ سھبءَ کہ چہ وابءَ پاد کیت، گندیت وتی پتءِ شوانگا گشیتی: او بابکءِ مالءِ شپانک تو کہ مالاں چراگاں برے ـ بچار اگر تو دیست یک رمبے دیوانگیں پکیر، مردے گوں اے پکیراں گون اِنت ـ پشکی آستیگ پر نیست ـ شلورءِ پانچکانی درتگ اَنت ـ دیوانگ اِنت، دپی گج و لیتار اِنت ـ مدام ھانیءِ نامی دپ اِنت ـ تو کہ اے مردءَ دیست امبازی کن، پیشانی دروت بدے و بیاری منی کلءِ تھا ـ
شوانگ ودار کنگا اَت کہ اَناگاہءَ رمبے پکیر آتک ـ شوانگ کپت ھما مردءِ پدا کہ ھانی نشانیاں داتگ اَت ـ پکیر چو دیوانگاں چک جت و گشتی: تو کئے، پرچے کدینءِ منی تاجگیں ٹپاں ـ بند بنداوں سوچنت و داگ داتگ اَنت ـ شوانگا امباز کت پکیرا و ھانیءِ پیگامی داتنت و زرت و آرتی میتگا ـ
پکیر کہ ھانیءِ کلءَ آتک، ھانی گنوکانی پیما امباز کت وتی دیوانگا و بوس چہ آییءِ دپ و پیشانیگاں زرت ـ شریں دمانے دل پہ دلءِ سرا ایر کت و نشت و گشتی: بیا او مرید مردانگیں، بیا او مرید شاھانگیں ـ بیا دور پہ دوبار آتکگ اَنت ـ سیرءِ گُد و پرداچ تئی من پہ مراد دوتکگ اَنت ـ
ھانیءَ توار جت وتی ترو و ناکوزاتک و بازارءِ مردمانءَ و گشتی : بیااِت منی دوستءَ جان شود کن اِت ـ شیریں یلءَ سالونک کن اِت ـ عطر بریچ اِت ماں آییءِ پاگ و چوٹواں ـ ھانی وت ھم چست بیت و سر و جان کت، اسپیتیں ملگوراں سیاہ کت اَنت و وتا بانوری سمبھینیت و شریں پچ و لباسے کت، سھت و زیوراں پر کت و گوں مرید زان پہ زان بیت و گلایش کت مریدءَ ـ بلے مرید پہ زھر چنڈاِت ھانیءِ دستءَ و گریت و گشتی: ھانی گوں مں نزیک مبو! کہ منی تاجگیں ٹپ کُداَنت ـ منی بند و بوگ داگ داتگ و سوچنت ـ تو ھر چی کہ بگوشے، من ترا باور نکنان ـ
مرید زھر گپت و چست بیت و گشتی: آ زال کہ مرداں گپتگ اَنت، چیر چادراں برتگ اَنت، دست و گلایش بیتگ اَنت، نرمیں گوراِش ھارینتگ اَنت ـ ـ ـ ـ ـ ـ ھانی آییءِ ھبرا گڈاِت و پسہ دات: او شیہ مرید، او شیہ مرید، او شیہ مرید دیوانگیں، لاپی گنوک چارماھگیں، آ زال کہ مردان گپتگ اَنت، چیر چادراں کنزینتگ اَنت، نرمیں گوراِش موڈینتگ اَنت، گور چہ گڑاں شورینتگ اَنت، گڈا بچ و جنک اِش آرتگ اَت ـ مرید کواَنت منی بچ و جنک؟ مرید منءَ پیشی یاتاں مدے! تو چہ وسوساں پیر بیتگءِ و چہ منی گورا دیر بیتگءِ ـ
مریدءِ شگانان ھانیءَ سک تورینت ـ چست بوت و گشتی او شیہ مرید دیوانگیں آ کساں کہ شرط جن اَنت، قول و قرار کن اَنت، لانگواں داد داینت، وتی دستءِ سلاہءَ دینت، لانکءِ دو گوشیں ھنجران، اپساں گوں تازی کورّگاں یا بَگ و جُڑاں، مرداں چشیں چیزاں داد دینت ـ تو دیست کہ لانگو پہ رپکے اتکگ اَنت ـ میرچاکرا لب و ملام داتگ و راہ داتگ اَنت ـ مرید وھدیکہ لانگواں چشیں گپے گوں تو کتگ اَت، تو وتی لانکءِ ھنجر بکشتیں و آیانی زباں چہ نُکا برّتیں ـ بل کہ آیان تچان شت و گوں چاکر گونگی کتیں ـ مرید تو پولنگے جھانءَ ایر کت ـ
مریدا ھانیءِ گپ پہ شری گوش داشت اَنت و دلا ھیالی کت و زانتی کہ من مزنیں ردیءِ کتگ، ھانیءَ ھچ ڈولیں میارے نیست اِنت ـ کسہ چہ ھمدا آسر بوت ـ مریدءَ امبازاں رپت ھانیءَ و بوس چہ ھیرواریں دپا گپت و پدا دوئیں دوست یک بوت اَنت ـ
اے کسہ سے بھراِنت و چہ میراث کتابءَ زورگ بوتگ ـ اگر ھر ڈولیں کمی و گیشیءِ ھست اِنتی، پیشءَ پیش چہ بلوچ راجءَ پھلی لوٹان و شمئے سر و سوجانی رھچاراں ـ
ناصر محتشمی
3،3،2007
گژن سوگندا پروشیت
وھدیکہ منی سار آتک، مردکءَ چہ من جست کت ۔ ھرچے کہ بگشان نبیسے؟ من پسہ دات، ھو واجہ، نبیسان، بلے کمے آپ لوٹاں، سک تنیگان ۔ مردکءَ منی جواب گوں سکین ترندین و تنزین کندگے دات کہ من چہ وتی جستءَ شھرت بیتان و گوں ھما برزیں توارءَ گشگا لگ اِت، آپ اِت بدیاں؟۔ ۔ ۔ ۔ مناپک۔ ۔ ۔ ۔ ! بگر آپانءَ! پدا جت و توسینت و بُوداِش آرت منءَ و پدا جستی کت چہ من، تن پروشت؟ من پسہ دات ھو واجہ آپ نہ لوٹان ۔ وتی دلءَ گشت اوں، چوں تن نپرشیت! و وتی دلا ھدایا توار جنگءَ لگ اِتان، بلے ھدا ھم چہ من بے سما اَت و منی دپتوارء نہ اِشکنگا اَت ۔ مردکءَ پدا تنزین کندگے جت و گشتی ۔ "ھان بارین زاھدانی مواد فروش" چونین وابانی تھا اوژناگ کنگائے؟ من پسہ دات، ھچ واجہ ھداءِ ھیالا کپتان ۔ مردک ٹھک ٹھک کندگا لگ اِت و گشتی، ھدا! مناپک ترا ھدا ھست؟ تئی ھدا اِدءَ نہ اِنت! ھدا اے کلم و کاگداِنت، اِشان ترا نجات دئینت، بزیر اِشانءَ و ھرچی من ترا گشاں بہ نبیس ۔
مردکءَ چم بند چہ منی چمان پچ کت و گشتی دیما گوں دیوالا بہ کن و بہ نبیس، و من ھنچوش سرکچ وارت کہ دگہ چنت کس ھم نشتگ و وت ماں وت ھلوت کنگااَنت و من وتی دلا جیڑہ اِتان کہ بارین زندگاں، پہ ھژاری وتی راستین کوپگا سُرینگا لگاِتاں، ھو کوپگ و سُریت، چماں اوں پچ و مچ کت، چم ھم شراَنت، بلے پہ راستی اَنگت دلجم نہ اِتاں، وتی دلا جیڑہ اِتاں کہ چوش مبیت کہ اِشی کبراِنت و اے مردکاں جبرائیل و میکائیلان اَنت!؟ کلم منی دستااَت و سرجھل اَت کہ اَناگاہءَ دپتوارے رست، بہ نبیس کہ منا توبہ اِنت، چدوپد چشیں کار نہ کناں، و ھرچی کہ اِدا دیستگ و اِشکتگ اوں کسا نہ گشان!
نبشت من ھرچی کہ آیاں منا پرمایت، بلے اے وھما کپتان کہ دپ توبہ کنت، دست نبیسیت، بلے ھورکین لاپءِ توبہ چی اِنت!؟ من جزماں کہ گژن سوگندا پروشیت، گژنءَ ھدا نیست، گژنء دین و ایمان نیست، اِشاں مپتا منءَ سوگند دینت توبہ پرماینت! ای ھدا چون کناں، منءَ ھک نیست کہ بگشان لاپ اوں ھورکین، منا ھک نیست کہ بگشان اے سرڈگارے واھندان، اِدءَ کہ مکھین ماتءَ منا لیلک کت و رودینت؟
وتی دلا من پریات کت و گشت او آزمانی واک کہ گشئے من چہ ھر واکے واکمندتراں، اگر اِشان تئی دوستان اَنت، گڈا تئی و شیطانءِ پرک چی اِنت؟ اژ تئی بے تواریءَ منا چہ تئی ھستیءَ شک ھست ۔ بلے ابید چہ آ زالمیں مردکاں کسے نیست اَت، کوٹی چہ آیانی ترسناکیں پچ پچاں چہ بیم و ترسءَ سریچ اَت ـ دلا ایمں بیتان، کہ پکا اِدءَ کسے نیست اِنت کہ منا کمک بہ کنت، باید ھرچی بیت ھمدا سد برا بمران و زندگ ببان و لٹ و بزیں شھماتانی اولاک بباں ۔
ناصر محتشمی
شکاری چیپل
ترندین گواتے کشگا اَت و ھر گورءِ درچک و داراں شھمات کنگااَت ـ شکاری مرگءَ وتی چیپلاں زرت اَنت و چہ اے ھندا دگہ ھندے بال کنگا ات کہ چہ اے ترندین گواتءِ بزیں شھماتاں برکینیت اِش، بلے چہ گواتءِ ترندیءَ اَناگاہءَ یکے چہ چیپلاں چہ وتی برات و گھاراں گسر بوت و زمینءِ سرا کپت و گوں یک ماکیانےءِ چیپلاں ھور ترّاِت، بلے آییءَ اے سما نیست اَت کہ گوں بازاری مرگےءِ چیپلاں ھور ترّاِتگ ـ نشت و زندگی کنگا لگ اِت و ھمے ھیالی کت کہ بلکیں من یک بازاری چیپلے یاں، بلے ھر وھد کہ چمی پہ آزمانءَ کپت اَنت، آزمانءِ بلندیانی سرا بال کنگءِ واھگ آییءِ دلءِ تھا پیداگ بوت، بلے ارمان کہ بال کنگا شموشتگتی، زمینءِ سرا نشت و چینک ورگا لگ اِت ـ
یک روچے پکیرے چہ اودا گوست، دیستی شکاری چیپلے گوں بازاری مرگءِ چیپلاں ھوراِنت و گردی! پکیرا زانت کہ شکارءِ چیپل گوں بازاری چیپلاں ھور تراِتگ و وتی اصل و نسبی شموشتگ ـ پکیر نشت آییءِ کرا و گشتی: بل اے زندگیءَ ، تئی جاہ آزمانءِ بلندی اِنت، بل و برو آزمانءِ بلندیاں بال بجن ـ بلے ارمان کہ آییءَ باور بوتگ اَت کہ بال کت نکنت و پکیرءِ ھبرا نہ زرتی ـ پکیرا گپت و یک کوھے سرا برت و چہ برزیءَ جھل چگل کت ـ چیپل کپان و کپان و کپان چہ مرکءِ ترسءَ اَناگاہ بال کنگا لگ اِت، بالی کت و شت آزمانءِ بلندیءَ ـ
ناصر محتشمی
نبیسوک: ناصر محتشمی
شھداد و مھناز
شھداد! مھناز گؤں تئی جتکانی نپرا کپتگ ۔ تؤ کہ شکاران روئے، جن وتارا سمبھینیت و گؤن اومرا نندایت ۔ اومر تئی کیلگانی دھکان انت ۔ سرپد کن اے بد پیلیں جنینا ۔ پؤلنگ کنت تئی چوٹا ۔
شاریءَ ھپوکیءِ ھسد و کینگانءِ جن سوار بیت ۔ پندلے سازایت و مھنازی دیم شودا آپ ریچیت و اومری سواساں دیم شؤدءِ دپا ایر کنت ۔
شھداد چہ شکاراں کہ پچ ترّایت ۔ مھناز گؤں وتی دزگھارں رؤت و شھدادءِ راہءِ سرا نندایت۔ وھدیکہ شھداد رسیت،مھناز پہ گل و کندگ تچیت و شھدادی بورءِ مھارا دست جنت ۔ شھداد چہ پیسرا چہ ھژما پر بیت، دو دست کنت، مھناز ایرجیگ بیت ۔
مھناز:
شھداد! تؤ چہ شکارانی شادھان آتکءِ
تؤ گؤں آ برّے کنگران آتکءِ
گؤں گؤرانڈانی برّتگين ونگاں
دست جت تئی ملّءِ رتکگئں واگاں
تؤ کاپری پرچنڈے منا دات اِت
دردؤں منۓ لوھارئں سرا کپت اَنت
جھلا منی گؤبزی بارگئں میانا
برزا منا دکانین گؤرءِ ھاراں
جت منا بؤری رتکگئں چابک
چابک ھما مستیں لیڑواں شراَنت
مھناز سک پہ درد بیت و گشیت: شھداد تؤ منی جؤدءِ و تروۓ یلیں بچے، من پہ گل و چاپ وتی دزگھارں زرت و تئی دیما آتکاں، تو منا گؤں چابکان مان بست ۔ چابک مستین لیڑوان جن اَنت و گلام و نؤکران، یا ھما بدکارین مردمانءَ ۔ ناں کہ راجی گراں سریں دھتاں ۔ چی اِنت منی گناہ و میار؟ پرچا ھلکے کاڑ و دزگھارانی دیما منا بازار کنے؟ ۔
شھداد:
تؤ لایک چؤش نہ اۓ مھناز
اومر گؤں دپ سولاھاں نرازیاں (نرازی دپ و دیمان)
گؤں ھبشی تاب داتگیں لنٹاں
وھد و بے وھدا تئي کریزان اِنت
تئی کش و پھناتاں بہ لیٹیں اِیت
تئی مجگلیں گؤداناں بہ موڈیں اِیت
شھداد بؤرا بندایت و شاریءِ لوگا رؤت، شاری آییءَ گشیت: برؤ مھنوکی دیم شؤدا بچار ۔ نمب اِنت و اومری نال بستین سواس اِیرانت ۔
مھناز گریوانا لوگا رؤت ۔ شھداد پدا کیت مھنازی لوگا، لوگ دیوان بیت۔ شھداد مھنازءِ مودان وتی دستا تاب دات و لوگءِ چارکنڈا چکراینیت و گؤن چابکاں مانے بندایت ۔ مھناز قرآنءَ زورایت و سے برا چماں دارایت و سوگند وارت کہ اے رتکگیں آپ شاریءِ پندال اَنت۔ راستیکہ سواس اومرءِ بیتگ اَنت، بلے شاری پہ زانت ایر کتگ اَنت ۔ شھداد! اومر منی گؤک چارین بوتگ۔ مزن بندین کیلگءِ شریک بوتگ ۔ منی لوگءِ دپا آتکگ، دپارے من چلءِ دپا دآتگ ۔ آ گریبا وتی وھد گؤازاینتگ ۔ پہ ھپوک و وش میاتکانی بے بنیں دروگاں، منا بازار مکن ۔ باز ھیال کن بستگین لوگاں مکن ویراں ۔ شاری ٹگ و سؤھے و سرّآپیں جنینے ۔ سیاھیں مکسکے کپتگ ماں شیراں ۔ من تئی ناکوۓ پھک دامنیں دھتاں ۔ رؤچ مروچی مَشے " مکسک" منی انارکانی سرا نہ نشتگ ۔
شھداد باور نہ کنت، ھما دیوانا مھنازءِ مُھراں دات " تلاک " ۔ مھنازاش نہ زورایت، پہ زؤراش دات ۔ مھناز وتی سریگءِ سرا بندایتش و کؤٹءِ تھا چگل اِش کنت و ننداِیت و گراِیت و سک گمزدی بیت ۔
مں وتی دستونکاں شلے سستؤں
چہ وتی ریزیں ماپراں کالکے
مں وتی شارءِ دامنا پلکے
مھناز وتی دستے مھرگاں سندایت و موداں ھم شنگ و شانگ کنت و بازینے گؤجیت و پشکا ھم چاک چاک کنت و رؤت راھےءِ سرا نندایت تا کہ وتی ملکی مردمے بگندایت و پہ وتی پت و براتاں کلہ اۓ راہ بہ دات ۔
مھنازی کلہ رؤت و آیی پت و براتاں سر بیت ۔
بیااِت منی آریپیں پت و براتاں کہ منی سارتیں ساھگا لوارا کپتگ ۔ منی لوگ پہ ھپوکانی بے بنین دروگان ستکگ، نون لواراؤں پہ نندگا نیلیت ۔
زیت کن منی مامل تورگاں آرت کن
زیت کن بابل نیلگا زیں کن
منی کبلھین مات زیت کن منی پت و براتانی توشگا بند و پتا زوت رھادگ بکن، بابول جان زوت وتی بؤرا زین کن و منی براتاں کتار کن و بیا پہ منی لڑینگا ۔ من شمۓ راہءِ سرا نشتگان و چم اؤن پہ ھما برزتریں سنٹ و پراہ دامنین کھوران سک انت ۔
لشکر کہ زاھر بیت، ھلک چہ تراسا جنزگا لگیت ۔ مھناز مھلوکا توار جنت و گشیت ۔ مترس اِت کہ اے لشکر ھیرینے، منی آریپیں پت و برات اَنت ۔
مھناز نؤکراں توار جنت و گشیت ۔ لؤھیگاں پر کن اِت، اگر منی لؤگ اِش نہ جلّیت، کاپارے بندات بلے کاپارءِ لاپ داراں چنداں کن اِت و سرپؤشاں سچکاں ۔ بہ رؤات چلیما چہ شال کؤٹءَ بیارات و سرچلیما چہ میرشھدادءِ بازارا ۔ چندنی اشکر چلیما پر کن اِت ۔ منی بابلی گؤں ھیرواریں دپے کشیت ۔
ھلکی چہ وش آتکاں بہ پرداچیت
رندا رؤاں راستیں نیمگی ننداں
پر گلگ سرجیگا بہ میسیناں
وھدیکہ ھلک مھنازی پتءِ لشکرا وش آتک و دروت کنت، مھناز رؤت وتی پتءِ کشا نندایت و پہ گلگ گرایت ۔ کمے رند چست بیت و گشیت:
سر چن ات شھدادءِ بستگیں کُلا و اومری لوگءِ کشا بنداتی ۔ بلے برزی بندات کہ کنٹک و ڈنگران مہ درّانتی و تگردان ھورت پیچ اِت کہ جتی دست گؤاپ اَنت ۔
مھناز وتی دزگھاراں توار جنت و گشیت:
بیاات منی کلی دزگھاراں ۔ منی ھمسر و ھم لیبیں کسانکاں ۔
پچ کن اِت و بوج اِت منی دستءِ دوجنگیں سنگہ و باھوگاں ۔ کش اِت منی گؤشءِ دؤرّان و پادیگاں ۔ بیارات منی وشبو و زیور و سرگؤاپاں ۔ زورات منی وش تواریں کؤشاںءَ، درستانا ماں شاریں بگچہءَ بندات و برؤات شما شھدادءِ گؤرا نندات و بہ گش اِت: بہ زور تئی داتگيں چیزانت ۔ بہ زور وتی داتگيں سھراں ۔ شاریءِ گؤرا آلماس بات اَنت ۔ بہ دئے مھن گلءِ اَگدی " عقد " بستگین مُھراں ۔ ( سؤناں یا تلاک)
مھناز:
منی آریپیں پت و براتاں! منی داوا گؤں پلیتیں شھداداَنت ۔ دلاریں شاریءَ سوجی زرتگ و منا ھزار عیب و بھتامی جتگ ۔ بلے جزم زاناں نوں بھتی کپتگ ۔
منی بابل! زاناں شما اے ھال اَشکتگ ژندات، بلے وتی راجا وشنام کن اَت۔ پہ وتی وشنامیا، شما روگن و مندریک و منجلے بیارات و قرآنءَ ماں منی سرا دارات ۔ شھدادءَ ھم ھما دیوانا بیاراِت ۔ گڈا بچاراِت مں وتی دستا روگنان جنان و مندریگا در کنان ۔
دیواں کہ جم بیت روگن و منجلے کاراَنت و روگناں لھڑ دینت ۔ مھناز وتی مندریگا کشیت و روگناں دؤر دات ۔ آیی پت قرآنءَ آییءِ سرا دارایت و براتی زھما کشیت و دستا کنت و پرمایتی: دستا ایر بدۓ رؤگنانی تھا ۔
مھناز وتی آستیگا لانچیت و دستا ماں رؤگناں ایر دات و مندریگا چہ لھڑیں رؤگناں در کنت ۔
وھدیکہ مھناز مندریگا در کنت و دستی ھم نہ سچیت، شھدادءِ اَرس ماں چماں گُلگُل اَنت ۔
چنت وھد کہ گؤزایت، مھناز وتی سیاد و دزگھاراں لؤٹاائنیت و گشیت : بہ رؤات وتارا بہ سمبھین اِت و پس و کؤش کن اِت ۔ درستیں ھلکا داوت کن اِت ۔ ڈھل و دما دم و ساز کن اِت ۔ شھداد گؤن شاری گَل اِنت، شما اومرا سالونک کن اِت ۔ درؤگیں نکاھے پری کن اِت و ھنچو پہ درؤگ پہ من نام زدی کن اِت و درستیں میتگا ڈنڈؤر کن اِت ۔ ھنچیں کارے کناں کہ کس پیشا نہ کرتگ ۔ آ شھدادءِ بے ننگیں ھبر، داگ اَنت منا تاں مھشرا ۔ گؤں لوڈیگیں جنا ھؤرانت و منی پھکیں دامنا عیب دات ۔
دروگیں تانہ و بھتاماں، مھنازا سک تؤراین اَنت ۔ سؤگند وارت کہ باید چہ شھداد وتی بیڑا بہ گرایت ۔
شھداد من ترا آس جنان ۔ تو اینچو منا آسیگ کتگ ۔ شھداد من ترا گار کنان، تو چوش منا برباد کتگ ۔ دلجم ببۓ رند چہ مھنوا تو وشیں روچ نہ گندءِ ۔ قول اِنت کہ اے تئی پربھیں بؤر و آ گرداش و سیل و شکار شت اَنت چہ تو ۔ تئی آ تھلانک و زھرپادیں لگت ۔ آ چابک و لٹ و گزب ۔ مں دست بست و پریات کت ۔ شھداد ھداوندا بچار ۔ شاریءِ گپاں گؤش مدار ۔ منا چوش شرمسار مکن ۔ تؤ پرواہ نہ کت، بے اھتبار ۔ نوں بچار کہ مں ترا چہ پیم آس جناں ۔
مھناز پدا وتی ھزم و ھدابنداں لوٹائنیت و گشیت اِش: بہ رؤات شھدادءِ لوگءِ کشا کاپارے بندات و لانگؤاں بیارات و ڈھل و سھبت و ساز کن اِت ۔ جل و نپاداں بیارات منی کلا سمبھین اِت ۔ اومرءَ جان شؤد کن اِت و بیارات ۔
چاپ و نازینک کن اِت ۔ وھدیکہ شھداد لگیت چارگا، ھر نیمگا (میر کؤہ دئت)، یک ساھتے ھمؤدا بہ جلّ ات و پدا اومرا بہ زورات و منی کلا بیارات ۔ بیارات ھمبوئین دناں و تاس گؤں سارتیں مھلباں ۔ منی ماپرایں بیکاں جن ات ۔ بیارات ھریر و زیوراں، من پہ ھسداش پر کناں، پہ شھدادی لاپءِ سؤچگا ۔
مھناز کہ شھدادا گندایت، اَرسی رچ اَنت، لؤگا گؤزایت و تگردءِ لمبا چست کنت و اومرا پہ ھسد شھداد گؤانک جنت ۔
بیا اومر! نزیک بہ نند منی کشا ۔ دستا بدءِ ماں گردنا ۔ آ سھرانی گجگیں گؤش بنا ۔ اومر نزیک بہ نند ھمزانیا ۔
شھداد کہ مھنازءِ ھبراں اِشکنت،دیما گؤں شاری کنت و گشیت:
شاری! منا سکین گرانیں تپے گپتگ ۔ مھنازا گنداں گؤں اومرا ۔ ماں شیشمیں کٹءِ سرا، ھمزانیا گؤر پہ گؤرا ۔
شھدادءِ ھوش چہ سرا پرّایت ۔ چہ لوگا در کپیت وتی پشکا اژ جیگا تاں دامنا چاک چاک دات ۔ شاریءِ درستیں پشک و سریگاں زورایت و آسءِ تھا چگل دات ۔
مھناز کہ شھدادءَ آ ڈؤل گندایت، اومرا توار جنت و جست کنت :
اومر! تو شھدادءَ گندءِ کہ لاپی درانت و اے دیم و آ دیم تچیت ؟
پہ شھداد سک گران بیت ۔ مھنازا گؤں اومر دیست نہ کنت ۔ نیّت کنت کہ ملکا ویل بہ کنت و بہ رؤت ۔ نریانءِ نالا در کنت و دیم پہ اؤستاءَ رؤت و اؤستاءَ گشیت: اؤستا اے نالاءَ بہ جن ۔ اؤستا گشاد گشاد دؤر کنت و نالءَ چہ شھدادءِ دستا گرایت و آسا کنت و دستءِ دمؤکا ساز کنت ۔ نال کہ آسا بیت و سھر ترّایت ۔ مھناز دریسے کنت و مسک ماں ماپرایں بیکاں چنڈایت و گؤں دزگھاراں پہ سیلا در کپیت ۔ چہ آ دیما کہ واتر کنت، چہ اؤستاءِ دکانءِ کشا گؤزایت ۔ وھدیکہ دکانءِ کشا رسیت، کؤشاں توارے مان کنت کہ شھدادءِ دلگؤشا گؤں وت بہ کنت ۔ شھداد ھم پہ نیم چمی چاریتی ۔
مھناز وتی کلا گؤزایت و اومرءِ کشا نندایت ۔ بزگیں ھؤت اومری دلا شؤکے چست بیت و دستا شھارایت کہ مھنازءِ دستا دست بہ جنت ۔ مھناز پہ گزب اومرا ھکل کنت و گشیت : دستاں پہ منی باھواں مہ جں ۔ منی شیشگیں گب پرش اَنت ۔ اومر ھیال کں ماں دلا ۔ من پہ ھسدے چؤش کتگ ۔ پہ شھدادءِ لاپءِ سؤچگا ۔
شھداد کہ مھنازءِ سؤچاکیں ھبراں اِشکنت ۔ سکیں لاپ سوچے گرایتی و سرءِ سارۓ رؤت و گنؤک بیت ۔ دست پہ نالا سک کنت و نالا چہ اِشکران کشیت و بیگناھیں اؤستاءِ لاپا دارایتی ۔ اؤستا کوکار جنان و تچاں لؤگا رؤت ۔ اؤستاءِ جن کوکار کنت و گشیت:
شھداد! آ تیر ترا مھنازءَ جتگ ۔ مئے دستا تؤ دراہ نہ بئے ۔ جنّی گنؤک دراہ بنت، عشقی گنؤک دراہ نہ بنت ۔ دراہ اَنت کہ برجاہ نہ بنت ۔
اؤستاءِ جنءِ شگانان شھدادءَ گیشتر سؤچ اَنت ۔ چست بیت و لؤگا رؤت و تپے گرانین گرایتی مرکی ۔ نپرے پہ مھناز راہ شون کنت ۔
برؤ مھنازا بہ گش: بیا کہ شھدادءِ گڈی نؤبت اِنت۔ مھتل اِنت تئی گندگا ۔
مھناز دلا ھیال کنت ۔ چؤش مہ بیت کہ منا پہ منترے لؤٹیت! چؤش مہ بیت دیوانءِ تھا دست اوں مہ جنت!، منی سؤناں ھیلنگی مہ دات ۔ راجءِ تھا بدنام باں ۔ باریں اومرا جُست گراں ۔
اومر پسہ دات :
شھداد تئی ناکوزاتک اِنت یلیں ۔ بلکیں ترا چو دست بہ جنت ۔ تئی سؤناں ھیلنگی بہ دات ۔ راجا ترا عیب دار بہ کنت ۔ گؤں عیباں کبولے مھناز منا ۔
مھناز پُچ و زیورے کنت و گؤں ھانزاتیں نؤکرا شاریءِ لؤگا رؤت ۔ بلے ھپت کدم چہ شھداد دور نندایت ۔ شھداد نشتگ و پاگی ھرؤتکگ و ماں باسکانی سرا لونج اِنت ۔
شھداد چارایت مھنازا و لگیت پریاتا :
مھناز! پہ ربا بچار ترّ و پدا بیا ۔ شاریءَ تئی کاردار کناں ۔ چکانی گوّہ رؤپئے کناں ۔ آپ آر و داں درؤشے کناں ۔
مھناز پسہ دات:
شھداد! تؤ پہ ھپؤکی بے بنین درؤگاں سر بازار کت منا ۔ منی دل و جگر آپنت ۔ اے بدنامی کہ تؤ منا داتگ ۔ سد سال اگر ھشکیں نانے بؤراں، چہ شومیں ھپؤکیا گھترانت ۔
پدا مھناز وتی دلا ھیال کنتت ۔
شھداد منی ناکوزاتک انت ۔ چؤش مہ بیت کہ بہ مرایت،بژنیگ باں ۔
رؤت و شھدادءِ راستیں نیمگا نندایت و بادآمیں چماں آییءِ چماں سک کنت و شھدادءِ لنٹاں دپا کنت، چوشیت و بؤس گرایت ۔ شھداد رند چہ مھنازءِ وشتامیں چؤکگاں ساہ دات و مرایت ۔ مھناز گؤں گماں پشت کپیت ۔
شھداد کہ مرایت، ھؤت اومر شیرک بیت ۔ شپءَ یک پاسے باھند کنت و دیم پہ مھنازءِ نپادءَ رؤت ۔ مھناز چہ شھدادءِ مرکا سک نگیگ و گمیگ بیت ۔ ھؤت اومرا ھکل کنت ۔
اومر: او منی گندوم گؤنگیں مَھن گُل ۔ پرچے شپاں تاں سھب نالءِ و پریات کنءِ ؟۔ ناں وت وپسءِ و ناں منا کِلءِ ۔ جاتوگے تئے دلا بورات ۔ شھداد کہ زندگ اَت دوستت نہ داشت ۔ نوں کہ مرتگ ترا دوست اِنت ۔ مرتگیں مرد پدا پچ نہ ترّایت ۔ ناں تؤ شدیگءِ و ناں تُنیگ ۔ بلءِ دلجمان زال کہ منا نہ پسندءِ ۔
مھناز پسہ دات:
اؤ اومر! میروءِ بچ، سار و ھوش کن ۔ وتی دپءِ ھیالا گؤر کن ۔ تؤ میر شھدادءِ کستر پاد و سپاھیگ بوتگءِ ۔ سید و شکارانی جؤن چہ ھِساراں بڈا لیٹینت اَنت و آرتنت ۔ من ترا گرمیں لنکہ دات ۔ تؤ وتی پراھیں دپا چپت اَنت ۔ شھداد کؤھیں دیوالے اَت ۔ منی تنکیں جنینی عقلءِ پیشؤنک اَت ۔ شھداد مرتءَ تؤ نوں چؤٹ ملءِ!؟ ۔ منا بد و بے راہ گشءِ ۔ پاگ اِت یک کشا اِنت و سد بؤرءِ واھندءِ ۔ بزم و بالشت تؤ ماں وابا نہ دیستگ ۔ تئی وابجاہ ریکانی سر و سرجاہ پیلکیں ڈوک بوتگ اَنت ۔ آپ اِت ماں پیشی کمباں وارتگ ۔ گڈ چہ اژ کہ شھداد منی سؤناں دات اَنت، نوں منی کوشیں زانسراں وپسءِ!؟ ۔ تئی جن یک سیاھین گؤالگے بوتگ ۔ ماں کؤہ و جنگلاں تؤ دوچار کپتءِ ۔ کارگراں کہ دم برت، تؤ جُگ بوتءِ ۔ پنچے سوچاکین پیمازۓءِ ماں منی چماں ۔ منی مٹ و درور تؤ نئے، اومر ۔ بلے اپسؤز، کسمتے و نسیبءِ کاراِنت ۔ شالا اے نسیب کؤر بوتین منا مہ دیستینی ۔ اے نسیب مستیں لیڑہ اے بوتیں و برتیں جؤر بہ چارینتین ۔ یک ڈوکے بہ بستیں و زرا چگل داتیں ۔ زور وتی ھوّرت و پژی ایں میشان ۔ اژ مروچی تؤ منی پت و براتءِ ۔ برو وتی پیشی پیشگءِ رندا ۔
( عزیزیں وانوکاں! اے کسہ چہ شھداد و مھنازی شئرا و میراثءِ کتابءَ زورگ و نبیسگ بوتگ ۔ اگر ردی ھستی و کم و گیش انت، پھلی لوٹان و شمئے سؤجانی رھچاراں )
اے کتاب 23 تاکی کتابے دیاناءِ زندگی نامھءِ خلاصھ اِنت کھ من وتی توانءِ ھسابءَ چھ انگریزا بھ بلوچي ترجمھ کتگ ۔ الم ردی مان بیت، گڑا چھ شما وانوک و بلوچی زبانءِ کواساں دزبندی کنان پھ ردیانی کم کنگا کمک بکن اِت ۔
نبیسوک: تیم ویکری Tim Vicary
رجانکار : ناصر محتشمی
دیانا عام مردمءِ دلانی شھزادگ
The People’s Princess 1
31 اگست 1997 ءَ دیانا ویلشءِ شھزادگ یک تصادفے تھا ماں پاریس بیران بوت ۔ رند چھ شش روچا، گیش چھ یک ملیون انسان پھ آییءِ آھری دیدارا لندن آتکنت ۔ اے مردمان چھ انگلند، اسکاتلند، ویلش، آیرلند، فرانس، اسپانیا، جرمن، استرالیا، و دگھ ب ازیں ھنداں پھ دیاناءِ دوستیءَ آتک و مچ بوتنت ۔ گیشتریں بھرءِ مردمان گوں وت پُل آرتگ اَت، اودا پُلانی بے کساس و مزنیں جٶھانے پيم اَت ۔ آیاں آ درستیں شپا خیابانءِ تھا داشت ۔ دیاناءِ نام آیانی دپااَت و آیی اِش یاد کت و اے دگھ
صحبءَ آیاں دیاناءِ جسدءَ چاراِت و بے توار و ھمسرتگیں خیابانءِ دراجیءَ روان بوت اَنت و، گشت اِش خدا حافظ دیانا، خدا حافظ دیانا ۔ و بلکے ھزار ملیون مردم چھ درستیں دنیاءَ اِچ تلویزیونءَ ھم چاراِت ۔
درستیں مھلوک بے توار و سوگی اَت ۔ دیانا مردمانی شھزادگ مرت ۔ بلے دیانا کئے اِنت، و پرچے اینچو مردم آییءِ گندگءِ واھگمنداَنت و آییءَ یاد کننت؟ وھدیکھ زندگ بوتگ آییءَ چونین جوانین کارے کتگ ؟ پرچے مھلوک آییءَ اینچو دوست داریت؟
دیاناءِ ورنایی
دیانا اسپنسر1 جولای 1961 ءَ مان ساندرینگام انگلندءَ پیداگ بوت ۔ انگلندءِ ملکھءَ یک مزنیں لوگے ماں ساندرینگامءَ دیاناءِ اولی لوگءِ کشا ھست اَت ۔ دیاناءِ پت و مات ملکھءِ دوست اِتنت ۔ دیاناءَ دو مسترین گھار ھست و آیی سیمی جنک اَت مان اِسپنسر ھانوارءِ " فامیلی " تھا ۔ بلے آییءِ پتءَ یک بچے لوٹ اِت و دو سالا رند دیاناءِ برات پیداگ بوت ۔ دیاناءَ وتی کستریں برات سک دوست اَت ۔ مدام گوں آیی لیبے کت و سک سنگتت ۔ بلے دیاناءِ مات و پت، جن و مردی زندگیءِ تھا چھ یک و دگرا رازی نھ اِتنت ۔ وھدیکھ دیانا ھشت سالگ اَت آییءِ مات چھ آییءِ پتءَ تلاک گپت و شت اسکاتلند گوں دگھ مردینے زندگی کنگا بنگیج کت ۔ چاریں چکاں گوں پتءَ نشت اَنت، بلے برے برے شت اَنت وتی ماتءِ چارگءَ ۔ چھ ساندرینگام تا اسکاتلند صدان کیلومتر راہ اَت ۔ صحبءَ آیانی پتءَ آیانءَ قطارءِ تھا سوار کت و بیگاہءَ وتی ماتءِ کشا رستنت ۔ قطارءِ تھا دیانا گوں وتی براتا ھبر کنان و کنداِت و باز وشھال اَت ۔ بلے آیاں چھ وتی مات و پتءِ جداییءَ رازی نھ اِتنت ۔
1975 ءَ دیاناءِ پت گون وتی چکاں ماں دگھ مزنین لوگے شت اَنت، لوگءِ نام اَت "آلتروپ" ۔ دیاناءِ پت سکیں زرّ واجھے اَت، و وھدیکھ دیانا شانزدہ سالگت آیی گوں دگھ جنینے "راین" آروس کت ۔ بلے دیانا وتی ماتوا " راین" دوست نداشت و اولسرا گوں آیی ھچ ھبرے نھ کت ۔ دیاناءِ ھُب پھ درس و مدرسھءَ کم بیاں بوت ۔ بلے آییءَ کسانیں چک باز دوست بوتنت و آیی جھد کت کھ آیانءَ کمک بکنت ۔ آییءَ گوں ليب و گوازى، اُژناگ و میدان کنگا باز دوستی ھستت ۔ آیی بلند بالاد و وش کدّے ات ، بلے لوٹتی سھبت ھم بکنت، گوں سھبتءَ باز دوستی داشت ۔
دایانا، شھزادگ چارلزا ملاقات کنت
وھدیکھ دیانا شانزدہ سالگ اَت، شت لندن ءَ٬ سکّیں کسانیں چکانی یک آمادگى مدرسھےءِ تھا کاری کت ۔ آیی چکانا باز دوست داشت و ھنچو آیانءَ ھم گوں دیانا مھر بازت ۔ و آیی مدام تلاش کت کھ چکانءَ کمک بکنت، خاص وھدیکھ آیاں غمگین و پریشان بوتنت ۔
دیاناءِ گھار "سارا" گوں شھبانوءِ بچا "شھزادگ چارلز" سنگتت و برے برے چارلز شت آیانی لوگا "آلتروپ" آیانی گندگا ۔ یک روچے دیانا آییءَ سلام دات و گپ و تراں بوت و گشتی آ روچی کھ تئی مستریں ناک و " لُرد لوئیس مونتباتیں بیران بوتگ اَت تو تلویزیونءِ تھا سک ناراھت گندگ بوتءِ ۔ جی ھو، چارلزءَ درّاینت ۔ آیی باز جوانیں مردے اَت ۔ منا سک باز دوست اَت ۔
دیانا مدام پریشانین مردمانءَ کمک کت ۔ آیی و چارلز مزنیں وھدیے گپ و تران بوتنت ۔ آیی چارلزءَ دوست بوت و چارلز ھنچو آییءَ ۔ آیاں باز وشھالتنت و بازش کندت، و کمیں وھدے تھا جوانیں دوست بوتنت ۔
ھر کسی واھگت کھ چارلزءِ girlfriend (جنِکیں سنگتءِ) باروا بوانیت، و آییءِ عکسءَ بگندیت ۔ لندنءِ تھا، روزنامھ نگار و عکاس دیاناءِ منزلا شتنت ۔
خیابانءِ تھا آیاں چھ دیانا عکس گپت و جستش کت ۔ باریں پرینس چارلز ترا دوست بیت؟ شما گوں یک و دگرا آروس کن اِت؟ بلے دیانا آیانی جستانی پسوّا ندات و پشت مان کت و شت ۔
وھدیکھ چارلز ورنایت آیی گوں کامیلا نامیں جنکے سنگتت ۔ آیی لوٹت گوں کامیلا آروس بکنت بلے کامیلا گوں "آندرو پارکر بولس" نامین مردینے آروس بوت ۔ چارلز چھ اے کارا ناوشّت ۔ توری کامیلا پارکر بولس وتی دوستیءَ اچ چارلز نھ بُرّاِت، بلے آیی لوٹت کھ آییءِ جن ببیت ۔
6 فروری 1981ءَ ماں ویندزر قصرءِ تھا، چارلز چھ دیانا سانگ لوٹت ۔ اولسرا دیانا کنداِت بلے گڈسرا گشتی ھو! اے وھدا دیانا نوزدہ سالگت و آییءِ اولی boyfriend (بچکیں سنگت اَت) ۔
دیانا 29 جولای 1981ءَ گوں چارلز آروس بوت ۔ لندنءِ خیابانان پُرّ چھ مردم اِتنت ۔ ملیونانی مردم چھ درستیں دنیاءَ تلویزيونءِ تھا ھم چاراِت ۔ درستین روزنامھ و مجلھ یانی تھا دیانا و چارلزءِ عکس و داستان اَت ۔ مجلھ یانی تھا دیاناءِ عکس ورنااَت و سک زیبا ۔ بلے باریں آیی دلءِ تھا وشھال اَت؟
چکان و بیماراں
اولسرا دیانا چھ چارلز رازی اَت ۔ 21 جون 1982ءَ آیانی اولی بچ "شھزادگ ولیام" پیداگ بوت ۔ دیانا باز جوانین ماتے اَت و باز مھرے کت گوں وتی بچا ۔
بلے دیانا و آیی بچ مدام لوگءِ تھا نھ اِتنت ۔ پھ اے ھاترا کھ آیی ولیعھد جن اَت، آیی گوں وتی مردا مدام دگھ ملکانی گند و گدارات ۔ 1983ءِ بھارگاہءَ دیانا و چارلز استرالیا و نیوزلندءِ ترّ و تابا شتنت ۔ آیاں شھزادگ ولیامءَ گوں وت برت گوں ۔
استرالیاءِ تھا ھرکسی واھگ اَت و لوٹتش دیاناءَ بگنداَنت ۔ وھدیکھ آیی تلویزیونءِ تھا اَت، گوں روزنامھ آں گپ کنگااَت و یا خیابانءِ تھا اَت، مھلوک درست آییءِ چارگا مچ بوت اَتنت ۔ بلے اے کار برے برے پھ شاھزادگ چارلز باز مشکلت ۔ پھ اے ھاترا کھ ھر کس لوٹت دیاناءَ بگندیت و پُل بدات، بلے ھچ کس نھ لوٹت چارلزا بچاریت ۔ بلے چارلز گشت پرواہ نیست اِنت، آیی کنداِت ۔ من مردینیاں، باز مھم نھان ۔ من اِدا گوناں کھ پُلانءَ پھ وتی جنا بداراں ۔ بلے آیی دلءِ تھا چھ اے کارا باز وش نھ اَت ۔
و ھمے پیم پھ دیانا ھم مشکلت ۔ عکاساں مدام آییءِ پدا کپتگتنت و ھر مجلھ اے تھا آییءِ عکست ۔ عکاسان مدام کوشش کت کھ ھر روچ نوکیں عکس چھ آیی بگرنت ۔ دیانا جست کت پرچے آیاں اے کارا بند نھ کننت؟ من لوٹان دمانے تھنا ببان ۔ بلے عکاساں ھجبر اے کارا بند نھ کت و ھر وھد، شپ و روچ آییءِ پدا اِتنت ۔
اے ورنایں مات عکسانی تھا اچ ماہءَ باج برت و ھر وھد دپی پُر چھ بچکندگت ۔ بلے اے بچکندگاں مدام دلی بچکندگ نھ اِتنت ۔ دیانا برے برے گیمرتگ و نادراھت ۔ آیی چھ وتی مردا شھزادگ چارلز و اِچ آییءِ پیشگیں جنکیں سنگتا کامیلا پارکر بولس رازی نھ اَت ۔ چارلز برے برے پھ کامیلا تلفن کت و شت آییءِ گندگا ۔ دیانا زھر گپت و چھ اے کارا ھچ ڈول رازی نھ اَت ۔ آییءَ بازیں دوست و دزگھارے ماں "بکینگھام" قصرءِ تھا نیست اَت ۔ و آیی وشھال نھ اَت و کم کم نادراھیانی آماچ بوت ۔
دایاناءِ بیماریءِ نام "بولیمیا" اَت ۔ آییءَ دوست بوت کھ باز بوارت، بلے رند چھ ورگا بیماراَت ۔ برے برے آیی شدیگ بوت و لوٹتی ورگ بوارت ۔ بلے گڈسرا آیی مدام نادراہ اَت و ھجبر پزور نھ بوت ۔
آیی ناوشت و ترسگااَت ھم ۔ برے برے مرکی بوت ۔ آیی لوٹت کھ آییءِ مرد گوں آیی مھر و دوستی بکنت ۔ بلے چارلز آییءِ مھر و ماراشتانی کدرا نزانت ۔ چارلز زھرگپتگ اَت و چھ آییءِ بولیمیا بیماریءَ ناوشت و نزانتی کھ چوں آییءَ کمک بکنت ۔ بلے اَنگت برے برے شت کامیلاءَ چارگا ۔
تلاک
15 سپتامبر 1984ءَ دیانا و چارلزءِ دومی بچ ھرّی پیداگ بوت ۔ اے وھدا دیانا اِچ چارلز سک دم برتگت، پرچے کھ آییءَ ھچ مھرے گوں دیانا نیستت ۔ و دیانا چھ چارلزءِ سنگتا "کامیلا" زھرگپتگت ۔ بلے یک گشتے پدا نشت و ھیالی کت، من تھنا نھاں اے سانگا دو چُک پیداگ بوتگ، نون ما 3 کس اِں ۔ دیانا پھ وتی چکانی ھاترا ھشت سال دگھ گوں چارلز نشت ۔ آیا بازیں کارے کت بلے ھر کس وتی وڑا ۔
1992ءَ آیاں شتنت ھندوستان ۔ یک روچے چارلز شت پھ لھتے مھمیں مردمانی چارگا ۔ دایانا گوں چارلز ھمراہ نھ بوت، آیی شت ھندوستانءِ تاریخی پرستشگاہ " تاج محلءِ " چارگا ۔ تاج محل عاشقانی پرستشگاہ اِنت۔ برے برے عاشقین جن و مردان ھمراھیءَ رونت آییءِ زیارتءَ ۔ بلے دایانا ایوکا بید چھ وتی مردا شت ۔ صدانی ھسابءِ عکاساں تاج محلءِ دیما مچتنت و تھنا اِچ دیانا عکسش گپت ۔
اولی بھر
ادامھ ھست
دیانا دومی بھر
درستیں روزنامھ و مجلھ یاں اِچ دیانا و چارلزءِ نارازیءَ گپ کت ۔ مدام نبشتش آیان رازی نھ اَنت، آیاں پریشان اَنت ۔ ناں چارلز دیاناءَ دوست داریت و ناں دیانا چارلزا ۔ لھتے چھ روزنامھ و مردماں چارلزءَ دوست داشت و لھتے دیاناءَ ۔ بلے عکاساں ھر روچ آیانی پدا کپتگتنت، و روزنامھ یاں اچ دیانا جست کت؛ باریں دیانا گوں دگھ مردینے سنگت اِنت؟ تاک 8 باریں چارلز پھ کامیلا عاشق اِنت؟
چارلز و دیاناءِ نارازی ھر روچ گیش بیاں بوت ۔
1992ءَ رند دیانا ھم گوں چارلز مھر نھ کت و رند چھ چار سالا، بزاں 1996 ءَ اِچ آیی جدا بوت و طلاقی گپت ۔ رند چھ طلاقءَ آیی گوں وتی دویں چکان اَبید مردا زندگی کت ۔ آیی ماں یک مزنیں لوگے لندن "کنزینگتون ءِ قصرا" نشتگ اَت ۔
راستیکھ دیاناءِ دوستی گوں چارلز آسر بوتگت، بلے آییءَِ مزنیں مھرے گوں وتی دویں بچاں ھستت ۔ چارلزا ھم وتی بچ دوست بوتنت ۔ ویلیام و ھرّی بری گوں دیانا اِتنت و بری گوں چارلز ۔ دیانا اِچ وتی مات و پتءِ جدا بیگا نارازاَت و اے وھدا آییءَ ھما روچ ھیال آتکنت ۔ آیی مدام گوں وتی چکاں دلگوشت و لیب و گپے کت ۔ آیی تلاش کت کھ شریں ماتے ببیت ۔ و اے گپ یکے چھ مھمتریں گپانت پھ آیی ماں درستیں جھانءَ ۔ بلے ھر کارے پھ آیی مشکلت، پھ اے ھاترا کھ عکاساں آییءَ نگیگ کتگت ۔ عکاساں ھر روچ و ساھت آییءِ لوگءِ دپا نشتگنت ۔ منی ھیالا دیانا ھجبر آیانءَ نھ شموشیت ۔
دنیاءِ زیباتر و وشرنگ تریں جنین
دیانا چھ بازیں عکاسے متنفرت بلے لھتےءَ دوستے داشت ۔ روزنامھ، مردم و عکاساں باز پھ دیانا مھم اِتنت ۔ برے آیان کمک کت و برے برے دیانا آیانی سرا زھر گپت ۔ بلے آیی ھجبر اَبید روزنامھ و عکاساں زندگی نھ کت ۔
وھدیکھ آیی ورنااَت باز وشرنگ و زیبا نھ اِت ۔ آییءِ کد دراجت، برے برے پزورت پھ ھاترا کھ باز ورگے وارت ۔ آیی یک عامیں و وشرنگیں جنکے اَت ۔ ھچ شکے نیست کھ آیی لوٹت شر گندگ ببیت، بلے آیی اے پگرءِ تھا نھ اَت کھ وشرنگے ۔ دنیاءِ تھا ملیونان وشرنگیں جنک ھست اِنت ۔
بلے یک روچے دیانا گوں شھزادگا آروس کت ۔ و پھ اے ھاترا کھ آیی گوں شھزادگا آروس کتگت، ھر کس لوٹت چھ آیی عکس بگریت ۔ آییءِ عکس ھر روچ روزنامھ و مجلھ یانی تھااَت ۔ درستین دنیا آییءِ، پوشاک و صورت و بدنءِ باروا گپ کت ۔ دیانا ھم گیشتر اے چیزانی باروا پگر کنگا لگت ۔
آییءَ وشیں پچ دوستت و سکیں زردارے اَت ۔ بازیں کسے عجبین پچ پھ آیی جوان کت ۔ پھ اے ھاترا کھ آییءَ وشیں پچ ھستت، آیی وشیں بدنے ھم پھ وت لوٹت ۔ دیاناءَ اُشناگ و سھبتءِ دوستی بازت ۔ اے وھدا باز جھدے کت، ھر روچ اوشناگ و یا سھبت بکنت و پیادگ راہ بھ روت.
و زوت آییءِ بدن سلامت و زیبا بوت ۔ اے ورزشاں آییءَ کمک کت کھ بولیمیا بیماری ھم وش ببیت ۔ چد و پد آیی نادراھیءِ شکایت ھم نھ کت ۔ آیی ماراِت کھ سالم بوتگ و وشھالنت ۔
وھدیکھ آیی ماراِت کھ سلامتنت آییءِ شکل و دروشم ھم سک باز زیبا بوتنت ۔ آییءَ سکین عجبین پُچ و زیبایں بدنے ھم ھستت ۔ روزنامھ و مجلھ یاں گیش چھ گیش لوٹت کھ چھ وشرنگ و مھجبینین شھزادگا عکس بگرنت ۔ آییءِ عکساں ماں درستیں جھانا شنگتنت ۔ ھر کس لوٹت آییءَ بگندیت ۔
یک روچے یک فرانسی مجلھ اے جست کت: دنیاءِ وشرنگتریں جنین کئے اِنت؟
اے جست گرانیں جستے نھ اِنت ۔ جستءِ پسھ باز آساننت ۔ دنیاءِ تھا زیباتریں جنین دیانااِنت، جو ھو! دیانا ویلشءِ شھزادگ ۔
عکاساں گیشتر و گیشتر، ھر وھد آییءِ پدا کپتنت ۔
مردمانی کمک کنگ ؛
دیانا سکیں زیبا و زردارے اَت ۔ آیی گوں بازیں سرشناس و زرداریں مردمان دوستت ۔ بلے آییءَ عامیں مردم ھم باز دوست بوتنت ۔ و ھنچو عامیں مردماں آییءَ باز دوست داشت ۔
وھدیکھ آیی ورنااَت گوں کسانیں چکان باز دوستی ھستت و لوٹتی آیانءَ کمک بکنت ۔ آیی گوں بازیں charity خيرکار یاں کار کت کھ بیماریں چکانءَ کھ بیمارستانااَنت کمکش بکنت ۔ آیی گوں یک مھم و مزنیں(Charity ) خیر کارے ماں "Great Ormond Street Children Hospital" گراِت اورماند استریت چکانی بیمارستانءَ، لندن ھمکاراَت ۔
شھبانو و شھزادگ چارلز ھم برے برے ھما بیمارستانءَ شتنت و (Charity ) خیرکار اِش کمک کت ۔ آیاں مھلوکا ھم سکین دات کھ بیمارستان و خیرکارا کمک بکننت ۔ مردماں آیانی ھبرا گوش کت، پھ اے ھاترا کھ آیان مزنیں و سرشناسیں مردمتنت ۔ دیانا ھم سرشناس و زیبا اَت ۔ خلاصھ مردمان دیاناءِ پیم کتگیں خیرکارا زرّ دئیگا بنگیج کت ۔
بلے وھدیکھ دیانا شت بیمارستانءَ نادراھیں چکانی چارگا، آیی کوشش کت کھ آیانا گیشتر زر بدات ۔ آیی لوٹت کھ آیانءَ مھر بدات ۔ آیی آیانی تھتانی سرا نشت و گوں آیاں گپ کت ۔ آیانی ھبرانی گوش داشت ۔ برے برے گوں آیاں دل پھ دل بوت و بگلی کتنت ۔ آیی جھد کت کھ آیانا وشھال بکنت ۔ عکاسان ھم آییءِ عکسا گوں چکان گپت ۔
1989 ءَ آیی ایدز بیمارانی بیمارستانءَ شت و گوں آیاں ملاقات بوت ۔ ایدزءِ بیماران برے برے سک نادراہ اِتنت؛ بازینے مرت بلے رند چھ بازیں درداں و سک پھ سُستی ۔ آ وھدی بازیں مردمے چھ ایدزءِ نادراھیءَ سرپد نھ اِتنت ۔ مھلوکا چھ ایدزءِ بیماراں ترست و ھچ دوست نھ بوتنت، چھ آیان دوری اِش کت و آیانش دست نھ جت ۔
بلے وھدیکھ دیانا ایدزیانی بیمارستانءَ شت، آیی نھ ترست، یک روچے آیی یک ایدزی بیمارےءِ تھتءِ کشا نشت ۔ دراجیں وھدے گوں آیی گپ و تران بوت و آییءِ گپانی گوش داشتنت ۔ ایدزی مرداں آییءَ باز دوست داشت ۔ آیی آیانا باز وشھال کت ۔ آیی گشت، شراِنت کھ مردم ایدزیانءَ دست بجنت ۔ گوں آیانی دست جنگا ایدز نھ گریت ۔ دیانا گشت؛ اے مردمان بیمارنت، آیانا مئی مھر لوٹیت ۔ گڈا لازمنت کھ ما آیانءَ دست بجن اِن، گوں آیاں ھبر بکن اِن و آیانی ھبرانا گوش بداراِں ۔
دیاناءِ عکساں کھ گوں ایدزی بیماراں یکجاہ نشتگت ماں تلویزیون و روزنامھ یاں شنگ بوتنت ۔ مھلوک گوں اے عکسانی گندگا باز وش اَت ، و دیاناءِ جند ھم ھنچوش و آییءَ گشت برے برے شرنت کھ عکس شنگ ببیت ۔ و دیانا بازیں (Charity) خیرکارے کمک کت ۔ دیانا مدام گوں عام مردماں گپ کت و آیانی ھبرانی گوش داشت ۔ برے برے گوں آیان دل پھ دل بوت ۔ مردمان لوٹت آییءَ بگنداَنت، پھ اے ھاترا کھ آیی سرشناس و زردار و وشرنگیے اَت ۔ بلے آیان پھ دیانا عاشق اِتنت، پرچے کھ آیی عام مردمانا باز دوست داشت ۔ آیی یک عام و ورنایں ماتے بوتگ ۔ آیی چکانی دستانا گپت و امباز کت آیانءَ ۔ برے برے آیانی تھتانی سرا نشت و ھنچو کھ مدرسھ ای جنکے گون آیاں گپ رپے کت و کنداِتی ۔
دیانا شت آفریقا ھما بیمارستانا کھ جزامی مردمان بستری اِتنت ۔ جزام یک بدین نادراھیءِ و بازیں مردمے چھ اے بمیاریءَ باز ترست ۔ بلے دیاناءَ ھچ ترسے نیستت ۔ آیی جزامیانا دست جت و گون آیاں ھبرے کت ۔ آیاں عامیں مردمتنت؛ دیانا گشت؛ اشانا مئے کمک و مھر لازمنت – تاک 15 جزامی و زمینی مین Lepers and landmines 8
دیانا شت کلکتھ مادر تریساءِ بیمارستانءَ، ھما بیمارستانا کھ پھ چکاں شر بوتگت، ویزیت کت ۔ بازینے چھ آ چکاں ناں لوگ ھستت، ناں مات یا پت ۔ دیانا آیانی کشا ھم نشت و گوں آیاں گپ و ھال کت ۔ مردم چھ دیاناءِ اے کاران باز وشھالتنت ۔
وھدیکھ دیانا بیمارستانءَ شتگت، عکاساں بازیں عکسے چھ آیی گپت و روزنامھ و مجلھ یانی تھا شنگ کت ۔ مردماں بیمارستانءِ باروا ونت و تحقیق کت و زرّ دیگش بنگیج کت ۔
1997ءَ دیانا زمینی مینانی باروا ونت و تحقیق کت ۔ زمینی مین باز ارزان و آسانیں سلاھے ، و درستیں دنیاءِ تھا مردماں چھ اے سلاہءَ استفادہ کننت ۔ وھدیکھ شما آییءَ زمینءِ چیرا کل کن اِت، ممکن اِنت چند سالا رند یکے آییءِ سرا بروت و بترکیت ۔
بری مردما کشیت، بلے گیشتر آ کسءِ دست یا پادا بارت ۔ بری بری کسانیں چکاں آییءَ درگیجنت و گوں آیی لیب کننت ۔ تاک 16
دیانا لوٹت اے مردمانا کمک بکنت، و آیی لوٹت زمینی مینانا بند بکنت ۔ اولا شت آنگولا پدا شت بوسنیا ۔ گوں مردماں دچار کپت و آیانی ھبرانی گوش داشت ۔ آییءَ گشت مردمان باید زمینی مینءِ کاربندگا بند بکن اَنت ۔ چھ شریءِ اے مینانی تھا ھست؟ دنیاءِ ھچ ملکے چشیں بدین چیز مارا پکار نھ اِنت ۔
گیشتریں وھداں عکاس و تلویزیونءِ دوربیناں آییءِ عکس و فیلمءَ گپت، و تلویزیون و روزنامھ یانی تھا مردماں مینانی باروا گپ کت ۔ درستیں دنیاءِ مردماں اے گپا بنگیج کت ۔ مارا زمینی مین نھ لوٹیت، باید اے چیزانی دیم گرگ ببیت ؛
مھلوک دیاناءِ گپا گوش داشت پھ اے ھاترا کھ آیی وشرنگ و سرشناسیں مردمے اَت ۔ و آیی مردمانا کمک کت ۔
تصادف The accident 9
بلے بازیں عکاسے گوں مینءِ گپا دوستی نیستت ۔ آیانا باز شوک ھستت کھ بزاننت کھ دیاناءِ مردیں سنگتاں کئے اِنت ۔ رند چھ بوسنیاءِ تر و تابا دیانا شت مدیترانھ و یک مزنیں زرّ واجھے کھ نامی " دودی ال فائد" اَت ھمراہ بوت ۔ آیی باز گل و وشھالت بلے عکاساں درستیں وھدا آییءِ پدا کپتگ اِتنت ۔ سپتامبر 1997 ءَ دیانا و دودی شتنت پاریس ۔ اولسرا شتنت "ریتز ھتلءَ" شامش وارت ۔ عکاسان تا شپءِ ساھت دوازدہءَ خیابانءِ تھا آیانی انتظارا نشتنت ۔ دیانا و دودی یک سیاھیں مرسیدز بنزے تھا سوار بوتنت کھ برونت دودیءِ لوگا ۔ دو دگھ مردیں کھ دودیءِ ھمراہ اِتنت، آیاں ھم گون اِتنت ۔ لھتے چھ عکاساں آیانی پدا کپتنت ۔ آیاں ماشینءَ سوار بوتنت و اِچ آیانی دیما تتکنت ۔ بلے آیاں سک تیز شتنت، اناگاہءَ آیانی ماشیں گوں سد و شست کیلومترءِ سرعتءَ تصادف کت ۔ دودی و آییءِ رانندہ، ھنری و پول درجاہ ماشینءِ تھا مرتنت ۔ دیانا رند چھ دو ساھتءَ ماں بیمارستانءَ جان دات ۔
ھپتگے رند گیش چھ یک ملیون مردم آتکگنت لندن پھ دیاناءِ یادءِ کنگا ۔ گیشتریں مردمان گون وت پُل آرتگ ۔ آیاں ھزران پُل کینزنگتون دیاناءِ لوگءِ پشتا ایر کت ۔ دیاناءِ برات و دویں بچ، ویلیام و ھرّی دیاناءِ جسدءِ پشتا ماں لندنءِ خیابانانی تھا ھمراہ اِتنت ۔ پرینس چارلز و شھبانو مردم، پرینس پلیپ ھم گونتنت ۔ سدانی ھسابءِ چرتیءِ کار کنوکانا ھم پُل دستا اَت و دیاناءِ جسدءِ پشتا گونتنت ۔ کویں آیانا چاراِت و شت ۔
مھلوک چاراِت و گریت ۔ آیاں اِلتون جونءِ میوزیکا گوش کنگااِتنت کھ گشتی " خدا حافظ انگلیسءِ پُل، خدا حافظ انگلیسءِ پُل" گڑسرا دیاناءِ براتا وتی گھارءِ باروا ھبر کت ۔ آییءَ گشت؛ دیانا بازیں مردمے کمک کتگ ۔ آیی ھما کسانا کمک کتگ کھ ناں لوگش بوتگ و ناں دست و پاد، ھمایاں کھ زمینی مینانی سرا شتگنت ۔ آیی ایدز و جزامی بیمارانءَ ھم کمک کتگ ۔ آیی ھما مردماں کھ غمگین و نارحت بوتگنت کمک کتگ، پھ اے ھاترا کھ آیی وت ھم اے روچانا دیستگ ۔ دیاناءِ برات عکاسانی سرا زھراَت، و گشتی مدام آییءِ پدا کپتگ اِتنت ۔ آیی ھجبر تھنا نھ اَت و باز براں روزنامھ یاں آییءِ باروا بدیں ھبر ھم نبشتگ ۔ من نزانان پرچے ۔ بلکے آیان چھ مزنیں مردماں ترستگ ۔
دياناءِ دائمى منزل٬ آلٽروپءِ ماڑىءِ نزّيکا٬ مان جزيرہ اے کسانین درياچه اے نياما انت۔ آيى برات نلٶٹيت که صدانى کس ھر رٶچ آيىءَ ديدار بکن اَنت و عکس بکش اَنت ۔ بل تا کھ آسودگ بییت و اودا آرام بکنت ۔
بلے برے برے آیی برات و دویں چکاں، ویلیام و ھرّی کاینت و آییءَ دیدار کننت ۔
نبیسوک: تیم ویکری Tim Vicary
Oxford University Press 1998
رجانکار: ناصر محتشمی
لندن اکتوبر 2008
زندان، اولی بھر
نبیسوک: ناصر محتشمی
آییءَ منءَ کوٹیءِ تھا تِھلانک دات و کوٹیءِ دروازگ پھ زھری بست و شت ۔ اے کِرّ و آ کرّ کوٹیءِ دیوالانءَ چارگا لگ اِتان بلے تھار اَت و ھچ گندگءِ وڑا نہ اَت ۔
منی زندءِ اولی بر ات کہ چشین روچے گندگا اِتان ۔ سک ھیران و ھبکہ اِتان ۔ کوٹی سک کسان و تھار اَت، یک کسانین دریگے پچ اَت و سکین کورین لامپے، برز یک دریگےءِ تھا بن اَت، بلے اَنگت کوٹی پہ منی چمان تھار اَت ۔ کمے رند نشتان و دسموشوں کت، دستوں پھ یک پتّواےءِ کپت ۔ چیراوں گپت و آییءِ سرا نشتان ۔
ماں آگاھیءَ وڑ وڑین و رنگ رنگین واب گندگا آن ۔ برے پہ وت قاضیاں و برے وکیل ۔ برے چمانا مچ کنان و پھ وت خدااے شوھاز کنان، برے ناامیت چہ خدا کفرءِ برزترین بادگیرءِ تھا نندان ۔ پھ راستی ھچ نزانان باریں اے بے آچارین بوجیگ منا کجا نیمگا بارت و چونین چولانی آماچ کنت یا کھ کجا گانڈوّ و پاگاسانی دبوج باں !!! اناگاہءَ دروازگءِ دریگ پچ بوت ۔ پہ اِشتاپی پادآتکان و دروازگءِ دپا اوشتاتان ۔ مردا گون وتی لبزا (زبان) چیزے گشت، بلے من ھچ سر کچ نہ وارت ۔ نرنڈگے (گرنڈگے) جتی و دریگا پہ ترندی بستی و شت ۔ من چہ اِش کہ مردءِ گپا سرکچ نھ وارت و آییءَ دریگ پھ زپتی بست، سک پریشان بوتان ۔ وتی دلا جیڑہ بوتاں! بارین مردا چئے گشت؟ اَپسوز کھ من اشانی لبزا سرپد نباں ۔ ھمے چست و ایراں دلءِ تھا گوں وت جیڑہ اِتان اَناگاہءَ دریگ پچ بوت و ھما مردا یک اِستانے بٹ (برنج) کوٹیءِ تھا رتک و شت ۔
ھیران و ھبکھ و پریشان بوتان و منی سرءِ ھوش شت ۔ گوشان نژ، نژا لگتنت ـ اے دمانانی گندگ پھ من سک گران ات ۔ وتی ورناییءِ ھیالا کپتان ۔ وھدیکھ زھگتان منا کچکءِ (سگ) دوستی سک بازاَت ـ اپسوزاوں وارت و وتی دلا گشت اوں اے چونین چکاسنت؟ من یک انسانیان اِشان اے ڈول منا ورگ دینت!؟ من وتی کچکا گوں شرترین ڈولے ورگ داتگ ۔ دستموش اون کت، بٹان اون رُپت و توالتءَ رتک انت ۔ پتّو اون مان آرت و کوٹیءِ سُروکا نشتان و ھیالانی زرا اژناگا لگ اِتان ۔ بلے گشے ھوش و ھیال چہ منی سرا شتگ ات ۔ سر منی گژاِتگت و مجگ ھچ کار نھ کت ۔ نشت و دلا جیڑہ بوتان ـ برے وتا ڈوباراں و برے دل اڑی دیاں ۔ نھ زانان چنت پاس چہ شپا گوستگت کہ واب کپتان ۔ سھبا ماھلّے آگاہ بوتان دست و دیم اوں ششت و نشتان، دریگ پچ بوت پاد آتکان دریگءِ دپا اوشتاتان ـ مردے کمے ڈلّگ (آش) و پلاستیکے پرّ چہ چاہءَ منی دستا دات و شت ۔ ڈلّگان اوں رتک انت و چاہ اوں سرکش اِت ۔
کوٹیءِ یکین چارک و دوئین پھنات پّراِت اَنت اِچ وڑ وڑاین نبشتانکاں ۔ کمے رند پاد آتکان و نبشتانکانی وانگا لگتاں ۔ گون وت گشتوں، ھو! بازیں بے کسمتے اے تنک و تھاریں کبرءِ تھا (زندان) بوتگ اَنت و اے دیوالانا دروت اِش داتگ!
یکے قرآنی آیاتے نبشتگ اَت یکے شعر و شاعری و لھتے زا و ھبر و یکےءَ وتی بے وسی و بے میاریءَ گوں دیوالا درانگاز کتگت ۔ من بازینے ونت و پادآتکان کہ کدمے جنان،ھنچو کدم جنّگااِتان، اومانے کپتان ۔ اِچ زھرا دو مشت دیوال اوں جت ۔ گوں منی مشت جنگا کمے دیر چھ آ دگہ کوٹیءَ یک کسے دیوالا مشت جنّگا لگ اِت!!! ۔ من پدا یک و دو مشت دیوالا جت و آییءِ پسھءِ ودارا داشتوں ۔ اے رندا دپتوارے منی گوشان کپت!! ھیران بوتان، باریں اے کس کے بوت کنت!؟۔ چھ زندانءِ بمپانءِ بیما ھچوں نھ گشت ۔ موچوں کت گوشوں داشت ۔ بلے انگت سرپد نبوتاں، باریں اے توار چہ کجا پیداگنت، ھیراں بوتاں!؟ دگھ مشتے دیوالوں جت و وداراوں کت ۔ آیی ھم مشت جنان و دیوالے دراجیءَ روان بوت ۔ من ھم گوں دیوالءِ توارا روان بوتان تا کھ توار توالتءِ برابرا رس اِت ۔ بلے توار گشے بدل بوت ـ گوں سکیں چیزے دیوالا جتی و کوکاری کت ۔ بلے من ھیران بوتاں، اے بزیں دیوالانی تھا چوں چھ آ کؤٹیءَ توار اِدا رسیت!؟ ۔ آپءِ نّلوں پچ کت و گوشوں داشت ۔ بلے نھ! توار چھ اِدا ھم پیداگ نھ اَت ۔ اے ھیالا کپتان کھ آپ توارءَ درآیگا نیلیت ـ چموں پہ دیوالءِ یک ترّکے کپت اَنت ۔ گوشوں ھمے جاہءَ سک کت، ھو! توار چہ ھمدا پیداگ اِنت ۔ اَبید چہ اِش کہ توارءِ واھندا بھ زانان و بہ ترسان و شک و شھبھ اے بکنان سلامے داتوں و گشتوں : احمد، احمد توے؟ آییءَ پسہ دات: نھ، من احمد نھاں، منی نام محمد اِنت ـ آ مردا منا جست کت: عراقی، ایرانی؟
پدا ھم اَبید چھ ھچ ترس و لرزے جواب اوں دات: من ایرانی ۔ شما ھم ایرانی اِت؟ مردا پسھ دات: نہ من (کورد)، کرد عراقی ۔ مردا کہ گشت ( کورد) گشے من ایمن بوتان و وتی مھرم و براتوں زانت و سک گل بوتان و پھ دلجمی گون آیی گپ و رپا لگتاں ۔ بازین جست و پرسے آیی چھ من کت و من چہ آیی ۔ کساس بیست دقیقہءَ رند من چہ محمد رکست لوٹ اِت و وتی کوٹیءَ نشتان و وش و بدین ھیالانی جھلانکیا اُژناگا لگ اِتان ۔ بلے اَنگت ایمں نھ اِتاں، اے گپ و رپانی کارپدءِ وداراوں کت!
وھد ھمے پیم گوزان بوت ۔ روچے کساس دہ دقیقھ گون محمد گپ و رپ بوتاں ۔ آ دگھ وھدا گوں دیوالءِ نبشتانکاں دلگوشتاں ۔ بلے شد و گژن منا سک تورینگااَت ۔ چاردہ بیل ات ابید چہ چاہ و آپا ھچ ڈولیں ورگے من نھ وارتگ اَت ـ
کساس دو ھپتگ گوستگ، عصرءِ وھداِنت یکیءَ کوٹیءِ دروازگ پچ کت ۔
یک برز و بالادست و یک لاگر و پشّوک بروتین مردے کوٹیءِ تھا پترت اَنت و یک دگرے دروازگءِ دپا اوشتات ۔ ھنچو کھ پُترتنت ھما برزین مردا دیم گوں من کت و گوں عربی زبانا جستے کتی، بلے من سرکچ نھ وارت ۔ پدا گشتی: (اِنت ھندی یا باکستانی؟) ھند و پاکستانءِ ناما کھ من اِشکت، زانتوں کھ منی ملکا منا جست کنگااِنت کھ باریں تو ھندیءِ یا کھ پاکستانی؟ من جواب دات، ایرانی ۔ من کھ چو گشت مردا وتی دپ و دیم تروپش کتنت و دیوالءِ نبشتانکاں چارگا لگ اِت ۔ برزین مردءِ چم پھ یک نبشتانکے کپتنت کہ من نبشتگ اَت ۔ اے نبشتانک منی زندانی شمارہ اَت ۔ اولی روچا کھ ما زندانی بوتن ھمے لاگریں مرد کھ مروچی گونت منا داتی و چنت رندا سفارشی ھم کت کھ بزاں اے شمارہءَ تا کھ زندانءِ مشموش ـ ِاشی تئی زندانیءِ شمارہ اِنت ـ من چھ ترسا کھ بیھیال مباں زرت دیوالءِ سرا نبشت ـ بلے نھ زانتوں کہ دیوالانی سرا نبیسگ مناھنت ۔
بلندین مرد رند چھ دیوالءِ چارگا آتک و منی دیما مچ بوت، بزان منا جست کنت کھ اے شمارہ کیگنت و کئے نبشتگ، پھ راستی من ھچ سرکچ نھ وراں اے مرد چے گشیت ۔ تا ھما لاگریں مرد آتک ۔ بزاں چھ دیوالءِ ترکا دو سمٹی (سیمان) چنڈی دستااِنت و ھمے برزیں مردا پیشی داشت اَنت و یکین چنڈی ڈنا چگل دات و یکین چنڈی دستا داشت و لگ اِت شھماتءِ جنگا منی دیما! ۔ کساس چار ترند و بزیں شھمات آییءَ منا جت ، رندا ھما برزین مردا آییءِ دست داشت و لھتے ھبرھم گشت کھ من سرپد نھ بوتان، بلے اِچ آییءِ گالوارا ھنچو زانگ بوت، بزاں پرچے اے مردا جنءِ؟ ۔ پدا ھما برزین مردا گوں اِشارہ منا جست گپت، اے سیمانی چنڈ تو چہ کجا آرتگ انت؟
من ھیران و وتی دلا گشتوں، گوں چنین و کجا زبانا اِشانا سرکچ بدیان! ھنچو ھیران و ھبکھ آییءِ دیما اوشتاتگتاں و برزین مرد منا جستااَت، پدا ھما لاگریں مردءِ توار رست و گشتی، سید، سید و ھما دیوالءِ ترکءِ جاہءَ پیشی داشت کھ سیمانی چنڈ من چھ ھما ترکا پروشتگتنت ۔ بلے ھما برزترین مرد گشے شرترین اِنسانے اَت و سرکچی وارتگت کہ من اِشانی زبانءَ نھ زانان ۔
وھدیکھ چہ کؤٹیءَ درآیگی بوت اَنت، ھما برزین مردا دیم گون من کت و چیزے گشتی، پدا ھم من سرکچ نھ وارت ۔ اول اِش کھ من اِشانی لبزا نزانت و دومی گپ اِشی اَت کہ بازین روچے اَت کھ من ورگ نھ وارتگ اَت ۔ وھدیکھ من مردءِ ھبرا سرکچ نھ وارت پدا ھما لاگرین مردا بیڑ برت پہ منی جنّگا!
اے گشتا برزین مردا وتی دست دیمپان کت و پھ زھری لھتے ھبری گشت و اے گپانی تھا مسکین ھم گشتی، من چھ ھمے (مسکین،مسکین) گشگا زانت کھ اے مرد گشگااِنت کہ اے مسکینءَ پرچے جنّے و ھمے وھدا برزین مردا وتی فندک (Lighter) زرت و دیوالءِ نبشتانکانءَ ساپ کنگا لگ اِت، بزاں مردءِ مکسد اِشی اِنت کھ من اے درستیں نبشتانکاں پھک بکنان ۔ من پھ گنگی و اِشارہ گشت یک چیزے بدییت کہ گون ھالیگین دستءَ اے دیوالءِ نبشتانکان چون ساپ بنت ۔ برزین مردا گوں وتی ھمکاراں چیزے گشت و درآتک و شت انت ۔ کمے رند یکے چھ ھمایاں آسنے چہ دریگا منی دستا دات و شت ۔ من آسّن زرت بلے ھچ دلا نہ گشت کہ اے نبشتانکانا ساپ بکنان، پرچے کہ ھر نبشتانکے پہ من یک بلاھین کتابے اَت ۔ ھنچو کہ یک دوستین سنگتے من گون اے نبشتانکان راز و نیاز کت و اے کسانیں وھدا گون آیاں دل بستگت ۔ بلے اِچ پلیسءِ بیما من ترستاں ساپ کتنت ۔ بازینے ھما شپا ساپ اون کت ۔ بلے اے کسانیں کوٹی پُر چھ دنز بوت و اِچ گژنا منی دستانا ھم بازیں ھاٹیءِ نیستت و سک تھاراَت ۔ سھبءَ ماھلّے چھ وابا بوستون کت و درستین دیوالءِ نبشتانکان اوں ساپ کتنت ۔ رند چھ نبشتانکانی پھک کنگا پھ راستی آ روچ پھ من سک گرانت، تکانسور بوتاں ۔ بلے بازینے چھ آ نبشتانکان یاداون کتگ ات ۔ ھاس یک قرآنی آیاتے کہ نبشتگ ات کہ ھر کس اے آیاتءَ روچے صد برا بھ وانیت آییءِ مشکلان آسان بنت! من مدام اے عربی نبشتانکا روچے 100 گشتا ونت ۔
کمے رند دیوال اوں سے مشت جت و محمدءِ جوابءِ ودارا اوشتاتاں ۔ محمد ھم سے مشت دیوالا جت و منی و آییءِ گپ و رپ بنگیج بوت ۔ ھرچھ کھ گوستگیں روچا منی کوٹیا گوستگت، گوں آیی گشت اوں ۔ آیی جواب دات: ھو، وشدل، اے مرداں کہ زی تئی کوٹیءَ آتکگنت، ھما برزیں مرد زندانءِ رئیس بوتگ !۔ سال بدل بیگی اِنت و بازین کسے آجو (آزات) بیت، و منا اُمیت اِنت کہ شما ھم گوں آ کسانیکھ آجو بنت ھوراِت ۔ اے گپے اشکنگا گشے مزنین گرانین بارے اِچ منی بڈا جھل کپت ـ سک باز امیت وار بوتاں ۔
محمدا منء جست گپت ۔
دلوش تو روچگے ؟
من پہ بچکندگ و ھیرانی جست کت، زانے رمضان انت!؟
آیی ھم ٹھکے جت و گشتی: ھو! تو سھیگ نھے؟ نھ گندءِِ کہ مروچان، سھباں، چاہ و ڈلّگ نھ دینت ۔ من گشت: جی ھو راستے! من ھچ چاہ و ڈلگے ھیالا نھ بوتگان ـ شرانت کھ تو منا ھال دات، تاں کھ من ھم روچگ بداران ! اے گپانءَ چہ رند من رکست لوٹ اِت و وتی کسانین کوٹیءِ تھا کدم جنّگا لگ اِتان ۔ دو سے چھراون وارت، چھ کوٹیءِ کسانیءَ و گیشتر اِچ گژنا سراوں ترّگا لگ اِت ۔ نشتان و گم و اندوھانی جھلانکیا کپتان ۔ برے چھ زندانءََ آجو بوتان و گون وتی کلگءِ سنگتان ھم دیوان و گپ و رپتاں، برے ھنچو نا امیت بوتان کھ ھوش چہ منی سراءَ شت!
سے روچا رند پدا ھما برزین مرد (زندانءِ رئیس) منی کوٹیءَ آتک ۔ ھنچو کہ کؤٹیءَ پتراِت دیوالانءَ چارگا لگ اِت ۔ چارگا رند مرد وتی ماتین موردانگ انگریزانی وڑا چست کت و گشگا لگ اِت، GOOD,GOOD ۔ دگھ گپے جتی و آپءِ نلءِ نیمگا شت ۔ سردین آپءِ نل (شیر )ھراب اَت ۔ روگءِ وھدا گون وتی ھمراھان چیزے گشتی و دربوت و شت بلے نلءِ نیمگا اِشارہ ای کت ۔
دلگوش: نبشتانکے اولی بھرانت ۔
جاری انت!
|
